Face to Face met Tessa Smits: “De planeet redt zich wel zonder ons; die blijft nog miljoenen jaren rond de zon draaien”

Het eerste wat opvalt bij het binnenkomen van haar karakteristieke pand in Heerenveen zijn grote stapels boeken en pakketjes. "Het zijn er inderdaad heel veel, meestal wel een stuk of honderd per dag", zegt Tessa Smits. Dat zijn getallen waar de meeste auteurs in Nederland van dromen. “Mijn partner Marcel en ik zitten hier per dag wel een paar uurtjes om de bestellingen klaar te maken, het is best veel werk. Maar ik klaag niet”, lacht ze.

Tessa Smits, geboren in Gouda en vier jaar opgegroeid in Schoonhoven, verhuisde daarna met haar moeder naar het Friese Appelscha, waar ze min of meer zelfvoorzienend en redelijk primitief leefden in een oude boerderij. “’s Winters hadden we de bloemen op de ramen staan. Ik kan daar nu meer de romantiek van inzien dan toen we er woonden”, bekent ze. Ze studeerde in Amsterdam, waar ze na een hogeschool opleiding commerciële economie de studie bedrijfskunde aan de Nyenrode Business Universiteit in Breukelen volgde.

En toen het bedrijfsleven in? 

“Ja, klopt. Ik kreeg al redelijk snel het lumineuze idee om een online bedrijf op te zetten voor het organiseren van congressen en seminars. Dat was in 2007, vlak voor de financiële crisis. De markt voor wat ik aanbood stortte toen helemaal in. Met veel kunst-en-vliegwerk heb ik het nog zeven jaar volgehouden, totdat ik bijna uit de schulden was. Toen ging een opdrachtgever failliet en was ik ook aan de beurt. Ik had toen natuurlijk ook al een burn-out van al de ellende en stress.”

Hoe ben je uit die burn-out gekomen?

“Ik heb in de laatste paar jaar van die moeilijke tijd van mijn bedrijf bij de School of Life een opleiding voor levens-therapeut gevolgd. Dus dan ben je veel met jezelf bezig voordat je met anderen bezig mag zijn. Eigenlijk heb ik mezelf dus geholpen in die periode. Daarna ben ik naar Spanje gegaan waar mijn zus woont. Ik was al voorzichtig begonnen met kunst maken en met schrijven. Ik heb mijn eerste boek geschreven over de periode waarin ik het bedrijf in de lucht probeerde te houden en over hoe ik door het verliezen van de controle eigenlijk de controle terugkreeg. Ik heb daar vijf jaar lang schilderkunst gemaakt, die ik online verkocht. Bijna alles ging naar Nederland.”

En je bent gaan schrijven. Waarom? Je had ook ander werk kunnen zoeken.

“Ik blogde al veel. Ik denk dat het mijn manier was om alles van me af te schrijven. Ik heb jaren gewerkt met de gedachte: als ik maar genoeg werk, heb ik geld om te doen wat ik wil. Maar toen ik alles kwijt was kon ik eigenlijk pas gaan doen wat ik wilde. Ik ervaarde een grotere vrijheid. Daar gaat het boek ‘Failliet, mooier wordt het niet’ (‘Een ondernemersbiografie’, verschenen in 2017 - red.) over. Je overgeven aan het leven, dan kun je gewoon ‘zijn’.”

Na zo’n turbulente periode zat je redelijk alleen op een berg in Spanje, hoe was dat? 

“Dat was letterlijk uitvinden wat er van mij overbleef zonder al die Randstedelijke prikkels. Wat komt er dan uit mij? Ik ben daar echt tot mezelf gekomen. Ik heb zeven jaar in Amsterdam gewoond, ik wou wel heel graag weer naar buiten, om het zomaar te zeggen. Toen ik uit Spanje teruggekomen was, trof ik Marcel.” Tessa kijkt naar haar partner Marcel Dekker. “Hoe lang was het? Hebben we vier jaar lang gezocht om een woning?”, vraagt ze aan hem. Marcel, die ons van koffie heeft voorzien, gaat stug door met het inpakken van de bestellingen. “Echt overal in Nederland tijdelijk gebivakkeerd,” gaat Tessa verder, “tot we erachter kwamen dat de energie in het Noorden echt goed voelde en bij ons paste. Toen hebben we gezegd: we moeten ‘omhoog’.”

Je hebt een tweede boek geschreven, dus dat stuk van de ‘nieuwe jij’ beviel goed. Hoe schrijf je? Heb je een bepaalde structuur?

“Het heeft vijf jaar geduurd voor mijn tweede boek er was. ‘Het verhaal is er altijd wel’, zeg ik vaak tegen Marcel. ‘Het moet alleen nog even geschreven worden’. Maar soms voel ik een rush en dan rammel ik het er uit, dat is de ruwe versie. Het schrijven is dan het proces. Het verhaal staat dan al wel, maar daarna komt het polijsten. Zorgen dat het een goed boek wordt.”

Daar heeft Marcel ook wel een mening over. “Het laatste boek heb je wel veel gedisciplineerder aan gewerkt; het vorige was veel meer ‘uit en aan’. Je had soms een hoofdstuk klaar en het volgende moment was het weer weg. Dan dacht ik: ‘My god, het was goed zo. Niets meer aan doen.’ Dat was met je schilderijen net zo. Ik dacht dan wel eens: ‘Wanneer is het goed genoeg?’ Laat het gewoon zo staan.” Tessa: “Klopt, dan paste het voor mijn gevoel niet meer, of zo. Schrijven en herschrijven is net als met schilderen en overschilderen.”

Maar het laatste manuscript ging dat dus beter? 

“Dat was omdat ik een ‘urge’ voelde. Het moest er nu komen. Bovendien is dit autobiografische fictie, terwijl de vorige boeken alleen maar autobiografisch waren. Dat is een andere manier van schrijven omdat ik bij mijn tweede boek (‘Ik beval van het heelal’, uit 2023 – red.) soms het proces dat ik beschrijf nog door moest maken.”

En na al dat ploeteren kom je in aanraking met een redacteur?

“Juist. En ik heb een heel eigen stijl van schrijven, dus moet dat wel bij elkaar passen. Het verhaal moet niet verbogen worden, het is mijn verhaal. Tot nu toe heb ik daar echt geluk mee gehad, het klikte met de redacteuren."

Voordat we het over je nieuwe boek gaan hebben; kun jij leven van het schrijven? 

Tessa lacht. “Ja, dat lukt op dit moment aardig. Het is een kwestie van marketing. En laat ik daar nu wel wat verstand van hebben”, knipoogt ze. “Normaal gesproken liggen de meeste boeken bij het Centraal Boekhuis en worden ze verkocht via die bekende dikke blauwe meneer. Het geld dat daarmee gemoeid is, heb ik voor een groot gedeelte in persoonlijke online marketing geïnvesteerd. Een bevriende programmeur heeft ons daarmee geholpen en zo heb ik een enorm bereik gecreëerd. Je moet online handig zijn en niet bang zijn om er veel tijd in te steken. Ik maak alle online content zelf, maar dat betekent dat ik er wel een paar uur per dag mee bezig ben.” Dat klinkt bijna als gewoon werk. “Maar het levert ook wat op.”

Papieren boeken, is dat nog wel van deze tijd?

“Dat blijkt. Als je het goed in de markt weet te zetten. Er zijn ook e-books van mijn boeken gemaakt, maar die laat ik pas na anderhalf jaar verschijnen omdat ik die dan via Bol moet verkopen en daar wacht ik liever mee. Bovendien valt er minder aan te verdienen. En als je de jeugd wil bereiken, moet je eigenlijk alles in het Engels vertalen.” 

Die online wereld fascineert. Tessa haar nieuwste boek, de roman ‘XaYinkra,’ gaat er eigenlijk helemaal over. Het verhaalt van een wereld waarin na een mega hack de waarde van geld en bezittingen er bijna niet meer toe doen. Wat volgt is een adembenemende reis door een nieuwe realiteit waarin vrijheid een compleet nieuwe dimensie krijgt, menselijke vermogens in razendsnel tempo tot wasdom komen en sluimerende innovaties in de kwantumtechnologie de ruimte krijgen om onze wereld voor altijd te veranderen.

Dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn?

Tessa gaat er eens goed voor zitten. Dan zegt ze: “Ik denk dat we aan de vooravond van hele grote veranderingen staan. De systemen zoals we ze op dit moment kennen lopen vast. AI, Artificiële intelligence, gaat binnen nu en afzienbare tijd heel veel werk van ons overnemen. En dat gaat heel ver, volgens mij duurt het niet zo lang meer of AI gaat de grote vraagstukken van deze tijd voor ons beantwoorden in plaats van dat we het zelf doen, simpelweg omdat AI het beter kan. AI wordt de nieuwe ‘denker’ als je de juiste gegevens in die computer stopt.”

Wat betekent dat? Noem eens wat voorbeelden? 

“Nou, dat betekent bijvoorbeeld dat alle, ik noem ze ‘bullshitbanen’, overbodig worden. AI kan dat in een fractie van de tijd overnemen. De mensheid zal op een andere manier invulling aan hun tijd moeten gaan geven.”

Wordt het dan geen enorme puinhoop? 

“Leuk zal het eerst niet worden. Maar uiteindelijk wel, denk ik.”

En als het mis gaat?

“Ach, de planeet redt zich wel zonder ons, die blijft nog miljoenen jaren rond de zon draaien. De mens is de zwakke schakel, niet de planeet. Maar ik denk dat het wel goed gaat komen.”