Lammy Bruyns-van Engen: “Op mijn zesde kon ik de accordeon zélf vasthouden”

HEERENVEEN - We hoeven onze huisfotograaf niet mee te nemen, wanneer we een bezoek brengen aan Lammy Bruyns-van Engen.

“Ik ben geboren in 1945, in Vinkega”, begint Lammy. “Ik had ook nog drie broers en die bespeelden alle drie ook een instrument. Mijn ouders waren zelf muzikaal, mijn vader speelde soms zelf accordeon, maar ze hadden het altijd heel druk met hun boerenbedrijf, het was altijd hartstikke druk op de boerderij.”

“Buitengewoon begaafd meisje”

De vier muzikale kinderen Van Engen mogen van hun ouders hun talenten ruimschoots ontplooien. Tot op zekere hoogte dan. “Ik wilde graag naar het Conservatorium, maar dat vonden mijn ouders wat bezwaarlijk. ‘Zou je dat wel doen?’ vroegen ze. Het Conservatorium betekent niet automatisch werk. Mijn broers hebben allemaal Kweekschool gedaan en ik ook. Voor de klas kon ik dan toch met muziek bezig zijn.” Het muzikale talent van de kinderen Van Engen wordt door de ouders verder absoluut niet tegengehouden. Op haar vijfde speelt Lammy op de accordeon van haar vader. “Ik stond er naast te spelen en kon er niet eens bovenuit kijken”, herinnert ze zich en er klinkt tederheid in haar stem als ze terug denkt aan die tijd. “Ik kon nog geen muzieknoten lezen, maar ik speelde bekende liedjes na.” Als ze zes is, krijgt ze haar eerste eigen kleine accordeon. “Toen kon ik de accordeon zelf vast houden.”

Het “buitengewoon begaafde meisje uit Vinkega” (aldus de Friese Koerier, februari 1956) staat op haar tiende met haar accordeon voor een bomvolle Schouwburg in Heerenveen. “Ik had een rood rokje aan, met margrietjes, en witte schoentjes”, weet ze nog goed. Als ze elf is, komt er pianoles bij. Eind jaren vijftig, begin jaren zestig raakt haar prijzenkast voller en voller, dankzij provinciale en nationale concoursen. Lammy van Engen wordt meerdere keren Fries kampioen op de accordeon, en een keer Nederlands kampioen. Ze is zelfs als soliste op de radio te horen in het programma ‘Tourja Tournee’.

Dans- en stemmingsorkest

“Het is niet zo, dat je je ‘talent’ ontdekt”, zegt ze. “Je hebt een drive, je doet het vanuit jezelf, vanuit je gevoel. En omdat ik de vrijheid had, ontstond er iets.” Dat ‘iets’ is meer dan alleen concoursen winnen. “Als je altijd wint, hou je het op een gegeven moment wel voor gezien”, zegt Lammy. “Maar we hadden ook nog een band, mijn drie broers en ik, ‘The Fourengo’s’”. Het ‘dans- en stemmingsorkest’, zoals dat begin jaren zestig heet, is een graag gehoorde band. “We gingen in een renault de zalen langs. ”Ik krijg een publiciteitsfoto uit de beginjaren ’60 te zien. “The Fourengo’s?” vraag ik. Het kwartje valt niet bij mij, om maar bij een geldstukje uit die tijd te blijven. “Ja,” zegt Lammy, “four engo’s, vier Van Engens.”

Elke bandje stopt een keer en ook aan The Fourengo’s komt een einde. Lammy komt op de Rijkskweekschool in Heerenveen terecht, en begeleidt als pianiste het jaarlijkse Sint Nicolaassprookje in de Schouwburg in Heerenveen, het gebouw waar ze als tienjarige al zelf op het podium stond.

Cabaret en een trouwerij

Op diezelfde Rijksweekschool zit dan ook Cees Bijlstra, pianist bij het onderwijzerscabaret van Roel Bergsma, waar ook Lammy bij zit. Alleen vertrekt Bijlstra naar het cabaret van Rients Gratama, waardoor Lammy nu niet alleen accordeon en piano moet spelen, ze moet nu ook componeren liedjes componeren. En dan is er ineens – het is inmiddels april 1970 - een trouwerij in haar kennissenkring, waarbij Lammy op de piano moet spelen. Er is natuurlijk ook een bruidsfotograaf aanwezig, ene Henk Bruyns. “O gut ja, jeetje mina”, lacht Lammy. “Het gebeurde gewoon. Je spreekt niets af, je ziet wel!” Sindsdien zijn Lammy en Henk onafscheidelijk met elkaar verbonden. Als een tijd later Lammy Bruyns-van Engen op een goede dag in verwachting raakt, wordt het lastig om aan te blijven bij het cabaret van Roel Bergsma. “Ik zat hoogzwanger achter de piano, het ging niet meer.” Ze wordt vervangen door een ander. Na de bevalling komt Lammy Bruyns als pianiste en componiste terug bij het bekende Kabaret It Wâld uit Oranjewoud, waar ze in 1984 de Turfprijs, de culturele prijs van de gemeente Heerenveen mee wint.

Castelfidardo

Het leven gaat door, maar Lammy Bruyns heeft het op een gegeven moment wel een beetje gehad met de muziek. Op een minder goede dag komt ze in een dip terecht. Een serieuze dip. Pas als haar twee kinderen wat groter worden, en zeggen: “Mam, ga weer wat doen, pak weer wat op”, komt Lammy hier weer uit. Ze gaat alsnog naar het Conservatorium. In de avond. “Om theoretische kennis op te doen, niet om les te kunnen geven. Ze neemt zangles en weer accordeonlessen en nu op een hoger niveau. Ze speelt elf jaar lang in een accordeonensemble en treedt daarmee op in het Italiaanse Castelfidardo, de stad waar de grote accordeonfabrieken staan. Lammy wordt hier met haar ensemble derde van de wereld in een groot internationaal concours.

“Ik wil spelen”

“Ik wil spelen en dolgraag met anderen”, zegt Lammy resoluut. En dat lukt. Lammy schrijft weer, componeert weer, en komt mensen tegen met wie ze muziek maakt. Ze richt het jazzensemble Pardouce op, met onder andere de bekende gitarist Doeke Dokter in de gelederen, en daarna het Lammy Bruyns Combo, met gitarist Georg Lankester. Met dat laatste combo speelt ze vooral Franse chansons en musette. Lammy componeert, Harmen Houtman schrijft. “Ik zou wel meer willen optreden”, zegt ze, “Met het combo of solo op accordeon. We hebben een Nederlands, een Fries, en ook een Stellingwerfs programma.”

Wanneer Lammy in 2017 een cd-presentatie van haar combo geeft, ontmoet ze de zangeressen Anneke Douma en Mary Veldkamp en de drie beginnen spontaan samen te zingen tijdens de presentatie. Het is het ontstaan van het De Diva’s. Harmen Houtman wordt hun tekstschrijver. Weer muziek maken en optreden doet haar zichtbaar goed. De in 1951 begonnen boekjes met aantekeningen en krantenknipsels kunnen dankzij Groot Heerenveen in elk geval tot op de dag van vandaag worden aangevuld.

Door Henk de Vries Foto: Henk Bruyns