Harold Brouwer: ‘Hulp begint met luisteren’

Dagelijks komt Harold achter voordeuren waar de meeste inwoners nooit zullen komen. Hij ziet eenzaamheid, psychische problemen, verslaving en mensen die de grip op het leven langzaam zijn kwijtgeraakt. Toch begint hij een gesprek nooit met een oplossing.

"‘Ik kom niets brengen en ik kom niets halen’, zeg ik altijd als ik binnenkom. Ik ben gewoon benieuwd wat jouw verhaal is en of je hulp nodig hebt." Aan het woord is Harold Brouwer (48), werkzaam bij de gemeente Heerenveen als Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige. Dit is een gespecialiseerde zorgverlener in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), die mensen met complexe psychische problemen helpt binnen hun eigen leefomgeving.

Benieuwd naar jouw verhaal
Die nieuwsgierigheid naar wat iemands verhaal is en de vraag of iemand vervolgens hulp nodig heeft, is kenmerkend voor de manier waarop Harold zijn werk doet. Achter ieder huis, iedere melding en ieder mens schuilt volgens hem een eigen verhaal. "Je weet nooit hoe iemand op een bepaald punt in zijn leven is gekomen. Het kan tegenslag zijn, financiële problematiek, psychische klachten of iets heel anders. Daarom oordeel ik niet graag over mensen. Ik wil eerst weten wat er aan de hand is."

Dat vraagt geduld. Soms heel veel geduld. "Het gebeurt regelmatig dat ik weken of zelfs maanden bezig ben voordat iemand mij binnenlaat", vertelt Harold. "Dat heeft vaak met schaamte te maken. Mensen weten zelf ook wel dat hun situatie niet ideaal is." Daarom probeert hij niets te forceren. Harold komt niet vertellen hoe iemand moet leven. Hij komt ook niet controleren. Hij wil vooral contact maken.

Koffie
Een kop koffie helpt daarbij verrassend vaak, weet Harold. "Ik drink veel koffie," lacht hij, “maar altijd met een reden." Want terwijl iemand koffie zet, kijkt Harold verder dan alleen het gesprek. Hoe beweegt iemand zich door het huis? Wordt de koffie nog op dezelfde manier gezet als vroeger? Vergeet iemand halverwege waar hij mee bezig was? Het zijn kleine signalen die soms meer vertellen dan een uitgebreid dossier. "Zo’n kop koffie geeft mij ook de ruimte om iemand beter te leren kennen."

Die nieuwsgierigheid loopt als een rode draad door zijn werk. Meldingen komen vanuit alle hoeken van de samenleving: de politie, woningcorporaties, de huisarts, maatschappelijk werk, maar net zo goed van een supermarktmedewerker of een bezorgde buur. Soms meldt iemand zichzelf. Voor Harold Brouwer is dat het mooiste scenario. "Want dan is de eerste stap eigenlijk al gezet."

Kleine stapjes, groot verschil
Als Harold over zijn werk vertelt, gaat het zelden over ingewikkelde zorgtrajecten of crisissituaties. Veel liever vertelt hij over de kleine successen. "Veel mensen denken dat wij iemand weer helemaal op de rit krijgen. Maar zo werkt het vaak niet. Wij zijn al tevreden als iemand weer op een vijfeneenhalf zit. Dat klinkt misschien niet als een groot succes, maar voor onze doelgroep is dat soms enorm. En vaak ook het maximaal haalbare."

Hij vervolgt: "Soms krijgen we iemand zover om eindelijk naar de huisarts te gaan. Of accepteert iemand hulp. Of kunnen we voorkomen dat iemand uit huis wordt gezet. Dat zijn misschien kleine stapjes, maar voor die persoon maken ze een wereld van verschil."

In al die jaren heeft Harold geleerd dat je veranderingen niet kunt afdwingen. "Je plant eigenlijk continu zaadjes. En je hoopt dat iemand er iets mee doet. Maar uiteindelijk nemen mensen altijd hun eigen beslissingen. Dat heb ik in al die jaren wel geleerd. Tijd is uiteindelijk de beste medicatie. Je moet mensen de ruimte geven om zelf tot een inzicht te komen. Dat kun je niet afdwingen." Hij probeert dan ook zo min mogelijk op te leggen. "Als je meteen binnenkomt met: ‘Ik zou dít doen’ of ‘ik zou dát doen’, dan zit iemand direct in de weerstand. Ik probeer eerst te begrijpen hoe iemand leeft en waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt."

Het is een houding die past bij de manier waarop hij naar mensen kijkt. Eerst begrijpen, daarna pas meedenken.

Iedereen verdient perspectief
In al die jaren heeft Harold honderden mensen ontmoet. Sommigen vergeet hij nooit meer. Er is altijd wel een top vijf waar hij regelmatig aan denkt. Een daarvan is een man die zichzelf ‘Spider-Man’ noemde. Wanneer de wereld hem te veel werd, trok hij een Spider-Manpak aan en liep hij door het dorp. In het begin moest hij niets van Harold hebben, contact maken was lastig. Toch bleef Harold langskomen. "Op een gegeven moment drink je eens samen een kopje koffie. Dan zie je elkaar een tijdje niet en ineens stuurt iemand weer een berichtje. Zo bouw je toch een band op." Een paar maanden geleden overleed Spider-Man. Bij zijn crematie stonden uiteindelijk drie hulpverleners, een uitvaartleider en Harold. "Verder was er niemand”, zegt hij. "Dan denk je wel: ‘Dit is dan het resultaat van een mensenleven’. Zo triest…" Na een korte stilte vervolgt hij: "In het begin is er vaak veel gedoe en ben je veel met iemand bezig. Maar uiteindelijk bouw je toch een band op. Dan vind ik het ook belangrijk om er op zo’n moment te zijn."

Misschien is dat wel precies de reden waarom Harold nooit over ‘gevallen’ of ‘dossiers’ spreekt. "Mensen zijn zoveel meer dan het gedrag dat je aan de buitenkant ziet." Iedereen verdient perspectief, vindt Harold.

Niet mopperen, maar meedoen
Wie denkt dat Harold Brouwer na een werkdag behoefte heeft aan rust, heeft het mis. Hij loopt hard, fietst, doet aan triatlons, rondde in juni nog een Ironman af en is voorzitter van Atletiekvereniging AV Heerenveen. Daarnaast is hij betrokken bij de Feanrun en heeft hij verschillende bestuursfuncties.

Toch praat hij opvallend weinig over sportieve prestaties. Veel liever vertelt hij waarom hij zich naast zijn werk ook voor zoveel andere dingen inzet. "Ik heb dat denk ik van mijn vader meegekregen. Hij zei vroeger altijd: ‘Je kunt niet alleen consumeren; je moet er ook een keer aan meedoen’. Op een gegeven moment dacht ik: hij heeft eigenlijk wel gelijk."

Feanrun
Toen de Feanrun een paar jaar geleden dreigde te verdwijnen omdat er geen organisatie meer was, besloot Harold niet langs de zijlijn te blijven staan. "Je kunt zeggen dat het jammer is en hopen dat iemand anders het oplost, maar je kunt ook denken: ‘Misschien kan ik helpen’."

Inmiddels is de Feanrun uitgegroeid tot een evenement waar honderden deelnemers en vrijwilligers samenkomen. "Als je dan ziet dat het hele centrum vol staat, mensen juichend over de finish komen en weken daarvoor hebben getraind... Ja, daar word ik wel trots van. Niet vanwege de organisatie, maar vanwege de mensen. Er hoeven helemaal geen toptijden gelopen te worden. Als iemand door zo’n evenement drie maanden eerder begint met hardlopen of samen met een buur gaat trainen, dan is dat toch prachtig?"

Eigenlijk beschrijft hij daarmee precies dezelfde houding als in zijn werk: mensen een zetje geven, zonder ze vooruit te duwen.

Olympische Winterspelen
Ook de toewijzing van het olympische schaatstoernooi aan Heerenveen maakt hem enthousiast. “Daar gaat mijn hart sneller van kloppen. Niet alleen vanwege de topsport en de sfeer die zo’n evenement met zich meebrengt, maar vooral vanwege wat het kan betekenen voor de regio.” Hij ziet op veel vlakken mogelijkheden en kansen. “Voor de breedtesport, voor sportontwikkeling en voor de onderlinge verbinding. Als zoiets mensen in beweging brengt, verenigingen versterkt en jongeren inspireert, dan kan het veel meer worden dan alleen een groot sportevenement.”

Verbinding begint dichtbij
Harold maakt zich soms zorgen over hoe de samenleving verandert. "Vroeger had óók ieder dorp zijn ‘gek’. Dan bracht de één een broodje en de ander hield een beetje een oogje in het zeil. Nu moet vooral iemand anders het oplossen."

Toch overheerst het optimisme. "Bij de atletiekvereniging, de Feanrun of op school zie ik zoveel mensen die gewoon iets willen bijdragen. Dat geeft mij juist hoop." Volgens Harold hoeven die bijdragen helemaal niet groot te zijn. "Vraag eens of je kunt helpen op de sportclub. Rijd een keer mee naar een wedstrijd. Of doe iets voor je buurt. Het hoeven echt geen wereldse acties te zijn."

Harold sluit af met een voorbeeld dat zijn kijk op de wereld prachtig samenvat. "Als de kliko van je buur nog buiten staat, zetten sommige mensen een melding door naar de gemeente. Ik denk dan: zet dat ding gewoon even terug. En doe desnoods een briefje door de bus: ‘Ik heb hem even teruggezet.’ Dan ben je er toch?" Het lijkt een klein gebaar, maar voor Harold Brouwer is het een manier van leven.