Yde Wierda, trouwambtenaar, verhalenmaker en tijdreiziger

Deze Fries in hart en nieren heeft ooit communicatiewetenschappen gestudeerd, maar pas in de praktijk ontdekte hij zijn ware talenten en passie: verhalen uit mensen toveren - en daar iets mee doen.

Tegenover mij in de tuinkamer van Museum Joure zit een man met een vriendelijke, opmerkzame uitstraling. Yde Wierda (52) gaat mij uit de doeken doen hoe een trouwambtenaar werkt. Yde is buitengewoon ambtenaar bij de burgerlijke stand bij gemeente De Fryske Marren en heeft het Museum Joure uitgekozen voor ons interview. Niet voor niets: hij is sinds kort een van de rondleiders van dit mooie museum. Als goede gastheer biedt hij meteen een glas Pickwick thee aan. “Dat klonk better as in glês Douwe Egberts, betocht de frou fan de direkteur fan D.E., begjin foarige ieu”, verklaart hij de naam Pickwick.

Zelf je trouwambtenaar kiezen

Yde wordt geïnterviewd, iets wat normaliter juist zíjn rol is als trouwambtenaar. Hij gaat immers telkens de uitdaging aan om in een enkel voorgesprek te proberen ‘alles’ van het toekomstige bruidspaar aan de weet te komen. In het hele land heb je keuze uit een groot aantal trouwambtenaren, in dienst van de gemeente of niet. Yde mag als zelfstandige op verzoek huwelijken sluiten. Hij is blij dat men zelf die keuze zelf mag maken. “Minsken kinne op de website fan ‘e gemeente sels in trouamtner selekteare, der binne ferskate types. No, dat moatst dan wol wier meitsje! Je meie kleur jaan oan de wichtichste dei fan harren libben. Dat fyn ik in hiele ear!” 

Je moet kennis hebben van de wettelijke vereisten voor een huwelijk, maar het belangrijkste leer je in de praktijk: zorgen dat het een ceremonie wordt die helemaal bij het bruidspaar past. “Om it échte ferhaal fan it pear te hearren moat it pear wol fertrouwen yn mij hawwe, sadat se alles sizze kinne yn it gesprek; ek dingen dy’t net iens yn de plechtigheid werom komme. Dêr moatst dus hoeden mei omgean. It grutste komplimint is dat de houliksgasten nei myn ferhaal sizze: ‘Ja, dat is presys hoe ‘t sy binne’. Soks moatst leare.”

Geen ja en geen nee

Yde maakt het zichzelf niet gemakkelijk. Je bent er voor hén, het bruidspaar. Hij wil het stel echt leren kennen. “Learst al rillegau om net mei fragen oan te kommen, wer ‘t se ja as nee op sizze kinne, want dan bist gau útpraat. Moatst se fertelle litte wer ‘t se inoar moete ha; of der in oansyk dien is; as in spesjaal musykje harren bynt; wat soarte fan humor se diele, ensafuorthinne. Dan komme de ferhalen los. Dan hast al gau in aardich byld.”

Yde Wierda lijkt me een ‘mensenmens’. Je kunt je voorstellen hoe hij al snel een sfeer van openheid weet te creëren, waarbij je als gespreksgenoot je reserves laat varen. Het komt geregeld voor dat intimi van het bruidspaar achteraf bekennen, dat ze die verhalen voor het eerst horen. “Soks makket it foar my hielendal goed”, glundert Yde. HIj zit op de praatstoel. Humor en grapjes maken de toespraak luchtig, vertelt hij geanimeerd. Dat er formaliteiten zijn, betekent toch niet dat het ook formeel moet zijn. Daar is hij zelf wars van. Hij is zelf misschien wel het levende tegendeel van formeel. Met alleen wat steekwoorden achter de hand kan hij best uit de voeten. Voor hem geen uitgeschreven toespraak.

Buiten de lijntjes

“It moat net te swier wurde en in bytsje selsspot kin gjin kwea. Fan it papier ôflêze wurdt - teminsten by my - sa stiif. Boppedat wol ik op it lêste momint opmerkingen meinimme kinne fan gasten. Ynteraksje mei de oanwêzigen as dy earne op reageare. As se laitsje of wat roppe, dêr wurd it levendich fan. Ja, ik ymprovisear omraak; ik mei graach bûten de lyntsjes kleurje.”

Soms heeft een stel ondanks zijn inlevende vragen net niet genoeg te melden. Dan vraagt Yde of hij een familielid of vriend mag raadplegen. Wat tot opluchting van alle partijen doorgaans goed is. En vaak weer mooie verhalen oplevert. Yde vertelt een anekdote uit zijn loopbaan als trouwambtenaar. Hoe een stel met een fors leeftijdsverschil daar zelf grapjes over maakte en dat ook best terug wilde horen in de toespraak. Dat was echt iets voor Yde, maar het bleek “in fersin”, biecht hij op. In de trouwzaal zat het bruidspaar zichtbaar te genieten, terwijl in de zaal achter hen het ongemak voelbaar toesloeg. Dat wil je niet als trouwambtenaar. En daar leer je dan ook van.

Meer variatie

Trouwen is meer dan handtekeningen zetten. Bij de hele ceremonie hoort ook muziek. Het ene stel heeft tot op de minuut uitgewerkt wat ze wanneer willen laten horen; anderen denken er voor het eerst over na, weet Yde. “Alles komt foarby, hear. Eartiids wie it ‘Daar komt de bruid’ as dy binnen kaam, mar no is bygelyks Ed Sheeran populêr. Ik ha wol brulloftsgasten hân, dy lûd meisongen by de útferkeazen smartlap. Tja, by oaren moat der in stikje klassyk draaid wurde, of hardrock, it bliuwt leuk. En der is mear fariaasje. De lokaasje bygelyks, fan buorkerijen oant it strân fan De Lemmer; de dochter oan de earm fan heit; twa hearen of twa froulju dy trouwe; in bûtenlânske partner mei family derby wêr ik rekken mei hâlde wol. Dan siz ik tsjin harren wat yn dy taal, lêsten noch yn it Italiaansk.”

Ook gedichten kunnen mensen raken, maar daar ziet Yde vanaf: “Wat ik wol doch by in mienskiplik favoryt ferske, is dat ik it fertaal yn it Frysk. Dat binne ommers teksten dy’t it breidspear reitsje, it is harren ferske.”

Kinderen en dieren 

Improviseren is geen overbodige luxe, merkt Yde. En juist leuk. Want wat moet je als ineens een hond achterin de zaal wordt losgelaten, die met de trouwringen in de bek op zijn baasjes afstuift. Ook ‘storende’ kinderen worden door Yde moeiteloos ingeschakeld. Bruidsmeisjes en -jonkertjes hebben al een omschreven rol, maar hij geeft andere aanwezige kinderen ook een taakje. De ringen brengen bijvoorbeeld, de klokken luiden of kaarsen aansteken. 

Tijdens ons gesprek heeft Yde dat talent al onbewust geëtaleerd: hij maakt oogcontact en grapjes met rondrennende museumbezoekertjes die (dus) herhaaldelijk aan ons tafeltje komen hangen, tot een excuserende ouder ze weggrist. 

Een stapje terug

Hoe is Yde aan dit werk gekomen en gaat hij er tot in eeuwigheid mee door? Het begon geleidelijk, vertelt hij. “Nei myn stúdzje kaam ik as kommunikaasjemeiwurker by de gemeente, wêr ik dit wurk der letter by dwaan gie. Leuk.” Intussen maakte hij op zijn afdeling carrière en klom op tot senior medewerker, strategisch adviseur en zelfs hoofd van de afdeling communicatie. Tot het teveel werd en hij een stapje terug moest doen. “Ien fan de dingen wêr’t ik noch wol enerzjy fan krige, wie houliken slúte. Dat hoopje ik der altiten neist dwaan te meien. It is sok tankber wurk”, zegt hij vol vuur. Dankzij een geslaagde begeleiding wist Yde precies waar hij lol in had, waar hij energie van kreeg en dus waar zijn talenten lagen. 

Koekenbakkers en vreemde personen

De combinatie van geschiedenis, verhalen vertellen en reizen, daarin had hij écht belangstelling. Dat toekomstperspectief mondde uit in de oprichting van een eigen bedrijf, met als thema ‘tijdreizen door Friesland’. In samenwerking met het Nationaal Openbaar Vervoer Museum in Ouwsterhaule, waar je ondermeer oldtimerbussen kunt huren, organiseert Yde Wierda zijn ‘tijdreizen’. “Dan lear je it ‘heden en ferleden’ fan ús prachtige provinsje. Ik fertel nijsgjirrichheden oer de streek en ymprovisearje sadré de stimming der foar is. Net te swier, leuke annekdoates, folksferhalen, sokke dingen. En fansels mei de nedige humor. It moaiste komplimint? As minsken sizze: ‘Wat leuk, ik haw hjir altyd wenne, mar sjoch myn eigen wenomjouwing no hiel oars’.” Yde stroomt over van de ideeën en zijn tijdreizen vallen goed. Personeelsuitjes, familiereünies en toeristen boeken ze graag en dan kleurt Yde lekker buiten de lijntjes. De reis gaat namelijk niet alleen langs musea of bekende attracties, men neemt ook een kijkje bij de kliffen of wordt het bos of de rietkraag ingestuurd. Friesland ervaren via Yde’s verhalen over steden en bijna-steden, verdronken dorpen, koekenbakkers en vreemde personen, ze vallen in de smaak. Verhalen maken blijkt Yde’s lust en leven. En daarbuiten? Daar blijft hij trouw aan het vak van trouwambtenaar. 

Door: Alie Rusch