Janita Baron bezoekt Aldeboarn in zoektocht naar leukste plekjes van Heerenveen

Hoe vaak wordt graffiti (helaas) als vernieling gezien? Terwijl er zoveel plaatsen te vinden zijn die flink baat hebben bij de aantrekkingskracht van een goede schildering. Niet alleen een toeristische aantrekkingskracht, maar ook qua woonplezier én zelfs het veiligheidsgevoel kan verbeteren dankzij bewust gecreëerde schilderingen. Binnen de gemeentegrenzen van Heerenveen zijn er slechts een handjevol plekken met deze schilderingen te vinden. De meest indrukwekkende vind je, wat mij betreft, in Aldeboarn en wel op de brug aan de Súdkant.

Brug Sûdkant in Aldeboarn - Janita Baron

Brug van kaas
Sterker nog, op het moment van creatie in 2019 is er volgens de berichtgeving nergens in Nederland zo’n grote brug te vinden die geheel bespoten is met graffiti. Deze brug is een belangrijke toegangsweg voor Aldeboarn: auto’s, fietsers, wandelaars en boten passeren hier. Net als in de vorige editie van GrootHeerenveen waar we het Dodo-paad in Haskerdijken bezochten, hebben ook hier in Aldeboarn de inwoners een belangrijke stem gehad bij het openbare kunstwerk. Zij hebben de verhalen aangedragen voor het ontwerp dat uitgevoerd is door de kunstenaars Lj van Tuinen, Harke Broersma en Roy Schreuder.

Het was een initiatief van Ingrid Riemersma, een van de jongere inwoners van Aldeboarn. Twee jaar lang is ze bezig geweest om dit resultaat te bereiken: een brug waarvan de wanden én het plafond ingezet zijn als tabula rasa voor het verhaal van dit levendige en historische dorp. Belangrijk daarin zijn de band met de natuur, maar ook de geschiedenis. Alle drie kunstenaars hebben onmiskenbaar prachtig en herkenbaar werk afgeleverd. Het werk van Lj van Tuinen springt er extra uit. De kunstenaar heeft ervoor gekozen om zijn kenmerkende trompe-l’oeil in de vorm van een kaas te maken waarin elementen zijn opgenomen die verwijzen naar de geschiedenis van het dorp; naar de Tuorkemjitters en het begin van de taalstrijd. Maar ook de bekendste inwoner van het dorp, olympisch kampioen Jorrit Bergsma, is vertegenwoordigd.

Brug Sûdkant in Aldeboarn - Janita Baron

Kuierrûte
Als ik afstand neem van de brug valt mijn oog op een bord die een historische wandeling door het dorp aankondigt. Dat klinkt goed! En het is eindelijk prachtig lenteweer waarbij de krokussen zich laten zien. Eerlijk gezegd had ik Aldeboarn alleen een aantal keren meegemaakt tijdens de Gondelvaart. Nu ligt er een deken van rust over het dorp die af en toe onderbroken wordt door een allervriendelijkste begroeting. Ik struin van bordje naar bordje waarbij de informatie mij steeds opnieuw fascineert. Wat een verhalen kan één dorp vertellen! Of het nu om het beroemde verhaal gaat van de Tuorkemjitters, de zuivelindustrie, de taalstrijd, of de monumenten in het dorp, er schuilen vele verhalen achter de kuierrûte. Op mijn kuier pak ik er enkele verhalen uit. De rest laat ik aan jou over tijdens een eigen doarpskuier door dit fijne Friese dorp.

St. Pancratiustsjerke - Janita Baron

Beeldbepalende schoorsteen en kerktoren
In 1723 slaat de bliksem in de kerktoren. Als er een nieuwe toren gebouwd gaat worden willen de Boarnsters graag de hoogste toren van Friesland. Twee inwoners krijgen het voor elkaar om stiekem de hoogste toren, die van Tzum, op te meten met een touw. Voordat ze overnachten in de herberg kijken ze alleen iets de diep in het glaasje waardoor ze niet doorhebben dat hun touw wordt doorgesneden omdat hun plan was uitgelekt. Uiteindelijk is de kerktoren ruim 25 meter lager dan de toren in Tzum! Sindsdien worden de Boarnsters ‘Tuorkemjitters’ (torenmeters) genoemd. Sinds die tijd heten de inwoners van Tzum ‘Lyntsjesnijers’ (lijntjesnijders).

Aldeboarn had zowel een particuliere zuivelfabriek (De Pauw, sinds 1896) als een zuivelcoöperatie (De torenmeter, sinds 1899). Deze laatste stoomzuivelfabriek begon met de productie van boter, kaas en melkpoeder. Door de decennia heen is het bedrijf meerdere malen verbouwd en uitgebreid. In veel dorpen waren fabrieksschoorstenen en kerktorens beeldbepalend; ook in Aldeboarn. Helaas verdween in 1978 uiteindelijke deze zichtbare zuivelgeschiedenis uit het dorp.

Een van de borden van de Kuierrûte - Janita Baron

Taalstrijd
Ook de taalstrijd die uiteindelijk leidde tot Kneppelfreed, begon in Aldeboarn. Twee melktappers werden op 12 augustus 1948 bekeurd door een controleur van de Keuringsdienst omdat ze op hun bussen ‘molke’ en ‘sûpe’ hadden staan in plaats van melk en karnemelk zoals het volgens artikel 16 van het Melkbesluit moest worden vermeld. De daaropvolgende rechtszaak leidde tot de uitspraak: schuldig zonder oplegging van straf, wegens juridische onbelangrijkheid. Enkele jaren later laaide de taalstrijd weer op tijdens een rechtszaak rondom een Lemster dierenarts, die in de rechtszaal weigerde Nederlands te spreken en zich in het Fries verdedigde. Het recht om in de rechtszaal Fries te spreken werd daarna verdedigd door Fedde Schurer, hoofdredacteur van de Heerenveense Koerier. Het is déze rechtszaak die op vrijdag 16 november 1951 leidde tot ‘de Slag op het Zaailand’, in de volksmond ‘Kneppelfreed’ genoemd. Het was dé belangrijke aanzet tot de uiteindelijke erkenning van het Fries als tweede rijkstaal.

Gondelvaart 
Er is tijdens een wandeling door Aldeboarn met andere woorden genoeg te vertellen. De wandelroute (4,5 kilometer) is ter gelegenheid van 75 jaar Gondelvaart in 2021 uitgezet. Langs de route vind je vele informatieborden met QR-codes die je nog meer verhalen en achtergrond geven. Het houdt de geschiedenis hier levend! Ook de Gondelvaart zelf draagt hieraan bij. Als in 2017 tijdens de Gondelvaart live een graffitischildering gemaakt wordt op een gondel is dat het begin van de wens om permanente kunst in het dorp te creëren. De ooit zo saaie betonnen brug aan de Sûdkant is daarvan het positieve gevolg. Dankzij de Kuierrûte begrijp ik de verhalen in graffiti op de brug nóg beter. En daarmee is dit verhaal letterlijk én figuurlijk rond. Tot ziens in Aldeboarn?!

Plekjes om te ontdekken 
Welk plekje moet Janita Baron nog meer gaan ontdekken om over te schrijven in GrootHeerenveen? Wat wil jij graag in de spotlight zetten én vooral ook waarom? Laat het weten via redactie@grootheerenveen.nl.