Muziek helpt mensen met dementie

“Muziek horen, maken of beleven activeert bijna alle gebieden in het brein”, begint Erika van Dam, muziektherapeute bij Meriant. “Hersengebieden die bij dementie stil komen te liggen, worden door de ontlokkende klanken geprikkeld en leven als het ware weer op.” Bovendien is muziek een krachtig middel om direct contact te maken. Juist voor mensen met dementie in een vergevorderd stadium, zoals mevrouw Kolk, bewoonster van woonzorgcentrum LindeStede in Wolvega. Ze is door de dementie erg in zichzelf gekeerd en verblijft de hele dag in bed.

Rustgevend

Elke week gaat Erika, met haar gitaar, op bezoek bij mevrouw Kolk (90). Zo ook vandaag. Mevrouw Kolk komt net terug uit de gemeenschappelijke woonkamer en wordt door twee zorgmedewerkers naar haar kamer gebracht. Ze maakt een vermoeide indruk; het bezoek aan de woonkamer heeft haar zichtbaar energie gekost. Alleen de poes op schoot - een interactieve robotkat - krijgt af en toe een aai over z’n bol. Zodra Erika haar gitaar pakt en de kamer vult met een paar rustige akkoorden, fleurt mevrouw Kolk zienderogen op. Ze kijkt Erika met heldere ogen aan en gaat op in het lied dat voor haar gezongen wordt. Zachtjes neuriet ze mee en nog geen tien minuten later valt ze rustig in slaap. Erika speelt nog even door en staat dan op. Geruisloos trekt ze de deur van de kamer achter zich dicht.

Emoties de baas

Zo op het eerste gezicht is het een vertederend beeld, maar Erika weet dat de werkelijkheid achter dementie minder rooskleurig is. “Mensen met dementie raken de grip op het dagelijks leven langzaam kwijt. Dat is natuurlijk doodeng. Gevoelens van angst, depressiviteit, isolement of onmacht zorgen voor spanning. Het is belangrijk dat we daarbij ondersteuning bieden. Mevrouw Kolk was een beetje overprikkeld door het bezoek aan de woonkamer. De overgang van een rumoerige ruimte naar een stille kamer hielp daar niet echt bij. Verandering van omgeving kan voor mensen met dementie heel beangstigend zijn”, zegt Erika. “Door een liedje te spelen, kreeg ik contact. Het horen van (bekende) muziek stimuleert het gevoel van veiligheid en vertrouwen en heeft een positief effect op het gemoed. Als het zo uitkomt, begeleid ik mevrouw Kolk al zingend van de woonkamer naar haar kamer. Meestal zingt ze mee; zo heeft ze minder last van angstige gevoelens.”

Even jezelf zijn

Muziektherapie zou op veel grotere schaal moeten worden ingezet bij dementerende ouderen, is Erika van mening. “Het brengt ze in beweging, zowel fysiek als mentaal. Het lichaam ontspant en daardoor komt er van alles los: emoties komen vrij, spanningen lossen op en soms komen er herinneringen van vroeger bovendrijven. De persoon komt als het ware weer even tevoorschijn.” Daarnaast helpt muziektherapie ook bij het verminderen van probleemgedrag en bij het verbeteren van het sociaal en emotioneel functioneren. “Je ziet vaak dat mensen door de therapie beter gaan eten en drinken, minder dwaal- en loopdrang hebben en minder schelden of schreeuwen. Het heeft een gunstige invloed op het geheugen en de taalfunctie, waardoor het uiten van gevoelens makkelijker wordt. De behoefte om erkend te worden en erbij te horen is juist bij deze mensen erg groot. Muziek kan daarin veel betekenen.”

Tulpen uit Amsterdam

Ook mevrouw De Vries (85), die op dezelfde afdeling als mevrouw Kolk woont, heeft baat bij de wekelijkse muziektherapie. Ondanks dat ze zich vaak verward voelt en haar geheugen en spraakvermogen steeds verder achteruitgaan, zingt ze liedjes als ‘Tulpen uit Amsterdam’ en ‘Oh, oh, Den Haag’ moeiteloos mee. Erika: “Mevrouw De Vries kan zich verbaal slecht uiten, haar zinnen hebben meestal geen betekenis meer. Daarom is het moeilijk om met haar te praten en ligt sociaal isolement op de loer. Maar als wij samen zingen, zijn er geen taalbarrières; in ‘klanktaal’ begrijpen we elkaar. Door bekende liedjes van vroeger te zingen, komen er waardevolle herinneringen naar boven. Daar leeft ze helemaal van op. En zij niet alleen; ik ook!”