DE KNIPE - Van 11 oktober tot en met 15 oktober is het weer zover: de Knypstermerke. Met een kermis, allegorische optocht, tentfeest en autocross is dit een van de langste dorpsfeesten die Friesland kent: van vrijdag tot en met dinsdag. Dit jaar is wel éxtra bijzonder, want de allegorische optocht bestaat negentig jaar. Jetse Durkstra is als bestuurslid al heel lang betrokken en een van de drijvende krachten van het feest: “Het is de mooiste week van het jaar.”
Hoelang hij nu bestuurslid van V.V.V. (Vereniging Voor Volksvermaak) De Knipe is, weet Jetse niet precies, maar het is zeker meer dan twintig jaar. “Met 25 jaar krijg ik een Rolex, dus zolang blijf ik nog wel”, zegt hij met een knipoog. De opbouw van het feestterrein, dat is zijn ding. “De tentopbouw regelen, de voorzieningen op het terrein, alle facilitaire dingen eromheen... Ik vind het belangrijk dat dat allemaal vlekkeloos verloopt. Dat doe ik natuurlijk niet alleen, maar samen met een hele groep vrijwilligers. Als alles staat en ik zie dat we het prima voor mekaar hebben, komt daar wel een bepaalde trots bij kijken.”
Twee dagen stevig knallen
En dat mag ook wel, want de Knypstermerke is niet zomaar een tentfeest. “We trekken op zaterdagavond meer dan tweeduizend mensen. Knypsters, maar er is ook veel jeugd uit Heerenveen bij. Er zijn altijd bekende artiesten. En ik vind dat we als organisatie een luxe tentfeest neerzetten. Dat is wat ons onderscheidt; alles is gewoon heel goed geregeld. En de tent staat compleet in de Trust-verlichting (slimme LED-lampen - red.), wat echt sfeerverhogend is.”
Het feestterrein is tot een paar dagen voor het dorpsfeest nog gewoon een weiland. Jetse. “Op woensdag beginnen we met de paaltjes slaan op de plek waar de tent moet komen. Dan begint het al wel te kriebelen. Die dag wordt de tent opgezet door de tentbouwer. Op donderdag en vrijdag plaatsen we dan alles eromheen: de elektriciteit, waterleiding, toiletten en de inrichting van de tent. Dat is even twee dagen stevig knallen. Maar we weten inmiddels hoe het moet, dus het proces verloopt gesmeerd.”
Dat is niet in de laatste plaats te danken aan Jetse zelf, die altijd aan het kijken is hoe dingen nóg beter kunnen. “Het feestterrein is mijn passie, ik heb me dat helemaal eigen gemaakt. Ik kijk ook bij andere organisaties hoe zíj het doen. Als ik ergens langs een tent rijd, dan tel ik hoeveel spanvakken die heeft. Tijdens het feest loop ik rond in mijn gele V.V.V.-jas en ben ik voor veel mensen aanspreekpunt. Zo kwam ik erachter dat de rijen voor de damestoiletten te lang waren. Dan denk je, dat moet volgend jaar anders, en het jaar erna heb je het voor elkaar.” En dan staan er keurige units met meer dan genoeg toiletten voor de vrouwelijke feestgangers. Ook weer geregeld.
Dorpsfeest in het café
Als relatief jonkie van begin dertig kwam Jetse Durkstra bij de organisatie van de Knypstermerke. “Het was een hele eer dat ik gevraagd werd om mee te helpen. Ik hoefde er niet lang over na te denken. Opeens zat ik tussen de gevestigde orde van mensen die al jaren meeliepen. Daar keek ik toch wel tegenop.” Jetses geschiedenis met het dorpsfeest gaat zelfs nóg verder terug, want zijn vader zat vroeger ook al in de organisatie. “Toen ik een jaar of tien was, kwamen we in De Knipe wonen. Mijn vader had een melkveebedrijf en de boeren regelden dit soort dingen vaak zelf. Zij hadden immers ook de materialen. Ik weet nog dat het feest gewoon in het café plaatsvond; er was nog geen feesttent.”
Dat veranderde snel in de jaren die volgden. “In 1986 kwam er voor het eerst een tent”, weet Jetse. “De laatste tien jaar hebben de bezoekersaantallen een enorme vlucht genomen. Met de online kaartverkoop van tegenwoordig kunnen we precies zien hoeveel mensen er komen. Een paar jaar geleden moesten we zelfs een stop zetten op de kaartverkoop.”
Autocross
In de loop van de tijd zijn er allerlei elementen aan het feest toegevoegd en weer weggehaald. “Je bent altijd aan het zoeken: wat is leuk om mensen mee te vermaken? Vroeger was er op dinsdagmiddag een competitie trekkerbehendigheid. En je had het NK gatgraven: dan moesten de deelnemers twintig minuten lang een gat graven en het diepste gat won. Hilarisch. Op zondag hebben we autocross. Vroeger deed ik daar zelf ook aan mee: dan kochten we voor honderd euro een auto, lasten er een buis in en dan gingen we crossen. Tegenwoordig werkt dat niet meer zo, ook hierbij is de regelgeving toegenomen. Maar ik ga natuurlijk wél kijken.”
Genieten
Het bestuur is een geoliede machine, volgens Jetse. “Vroeger deden we alles samen, maar dat werkte niet. Nu hebben we het verdeeld: iedereen regelt zijn eigen onderdeel en je weet elkaar te vinden als er iets is. Dat gaat hartstikke goed. De meeste mensen zitten er al jaren in en zijn heel betrokken bij het dorpsfeest. Die continuïteit is ook nodig, want pas na een paar jaar ken je de kneepjes van het vak.”
Of hijzelf geniet van het feest? “Zeker doe ik dat. Vrijdag en zaterdag komt er een massa jeugd en ben je toch steeds aan het kijken of alles goed gaat. Op zondag is er voor mij even niets in de tent. Dan is de druk eraf. Van de maandag en dinsdag kan ik zelf meer genieten. Voor mij is de Knypstermerke echt de mooiste week van het jaar. Het kost wel veel energie, maar het levert nog veel meer energie op. Ik weet zeker dat ik altijd bij die merke betrokken zal blijven. Zolang ik me kan herinneren heb ik die week vrij genomen. En dat zal ik ook altijd blijven doen. Ik kan het niet meer missen, zo diepgeworteld zit het.”
De allegorische optocht: sinds 1932 het hoogtepunt van het jaar
De Knypstermerke begint in 1930 als kermis met harddraverij-wedstrijden. Twee jaar later al, in 1932, ontstaat het idee om een gondelvaart te organiseren over de Schoterlandse Compagnonsvaart, die dan nog dwars door het dorp loopt. Dan al zijn de thema’s van de gondels heel uiteenlopend, met sterrenkindjes en kabouters en blijven de onderwerpen van de gondels tijdens de bouw lang geheim. Tijdens de oorlog is er begrijpelijkerwijs geen gondelvaart en in 1946 lukt het voor het eerst weer om de traditie in ere te herstellen, een lichtpuntje in moeilijke tijden. In de jaren daarna wordt de tweede maandag van oktober - de avond van de gondelvaart - het hoogtepunt van het jaar voor de Knypsters, en voor vele bezoekers. Als in 1967 de vaart gedempt wordt, komt er een einde aan de gondelvaart.
Saamhorigheid
Maar de Knypster Vereniging Voor Volksvermaak laat zich niet uit het veld slaan, en organiseert vanaf 1970 wederom een allegorische optocht. Nu niet meer met varende pramen, maar met wagens op wielen en op zaterdag. Deze praalwagenoptocht op zaterdagmiddag en -avond vormt sindsdien het nieuwe hoogtepunt van de Knypstermerke. Daarmee kent de allegorische optocht in De Knipe al een negentigjarige geschiedenis.
“We zijn heel trots op onze optocht en op het feit dat deze al zolang bestaat,” vertelt bestuurslid Jolanda Visser. “In de weken voorafgaand aan de optocht heerst er al een bijzondere sfeer in het dorp. De leden van de bouwploegen doen geheimzinnig over hun bijdrage. Je ziet mensen door het dorp fietsen en weet dat ze op weg zijn naar een loods om te gaan bouwen. Het geeft veel saamhorigheid in het dorp.” Bouwploegen zijn soms bijna een jaar bezig met ideeën bedenken, weet Jolanda Visser. “Je kunt eigenlijk alle kanten uit, dat vraagt veel creativiteit. In de loop der jaren zijn de praalwagens van steeds hogere kwaliteit geworden. Bij de wagen horen ook figuranten, die het publiek bij de show proberen te betrekken. Er wordt ontzettend veel tijd in gestopt. En dat is te zien aan het resultaat. Een heel bijzondere wagen die ik me nog goed herinner was ‘Dweilen met de kraan open’ van bouwgroep Ferdivedaasje. Je zag een enorme aardbol, helemaal gemaakt van plastic, met een grote kraan waar allerlei plastic afval uit kwam. Daar kreeg ik echt kippenvel van. Deze kreeg dan ook zowel de publieksprijs als de juryprijs.”
Buurten, vrienden en ouders
Sommige bouwploegen bestaan uit buurtbewoners van een bepaalde buurt, andere zijn vriendengroepen. Jolanda: “De ouders van groep 1 en 2 van de Compagnonsschool maken ook samen een praalwagen. Zo leren ze elkaar meteen kennen en soms raken ze enthousiast om te blijven bouwen. Als je er iets mee hebt, en een beetje creatief en handig bent, dan is het ontzettend leuk om te doen.”
Tekst Hannah Zandbergen
Foto’s Mustafa Gumussu, Douwe Bijlsma, V.V.V. De Knipe
