Een eerbetoon aan vergeten vrouwen in Museum Heerenveen
HEERENVEEN - De Friese schrijfster Nynke van Hichtum en kunstenares Jeanne Bieruma Oosting mogen als bekend worden beschouwd, maar veel vrouwen uit de geschiedenis van Friesland hebben nog steeds niet het eerbetoon gekregen dat ze verdienen.
Daar brengt de tentoonstelling ‘Froulju fan Fryslân’ in Museum Heerenveen verandering in. Deze expositie, die te zien is tot 4 mei 2025, werpt een verrassend licht op de vrouwen die Friesland hebben gevormd, zowel in het verleden als in het nu.
“De tentoonstelling ‘Froulju fan Fryslân’ is niet alleen een terugblik op vergeten vrouwen; het is ook een uitnodiging om te denken over de toekomst van vrouwen in de kunst en cultuur,” vertelt Femke Knoop, conservator van Museum Heerenveen. “Het is tijd om de schijnwerpers te richten op vrouwen die hun stempel hebben gedrukt op Friesland, maar vaak over het hoofd worden gezien.”
Vrouwen die geschiedenis schreven
De tentoonstelling neemt je mee door de geschiedenis van Friesland, waar vrouwen niet alleen het huishouden runden, maar ook de samenleving en cultuur beïnvloedden. Hun namen zijn misschien niet zo bekend, maar hun invloed was groot. Zo wist je wellicht niet dat de beroemde leus “rust, reinheid, regelmaat” bedacht werd door de Friese Sien van Hulst. Als grondlegster van de wijkverpleging in Nederland bedacht ze deze woorden, die tot op de dag van vandaag bekend zijn. “Deze vrouwen hebben niet alleen geschiedenis geschreven, ze hebben de koers van Friesland veranderd,” zegt Knoop. “Van Sien van Hulst tot Trijntje Hilarides, de eerste vrouwelijke directeur van een zuivelfabriek, vrouwen in Friesland stonden altijd sterk, ook in de traditionele mannelijke domeinen.”
Een verrassende samenwerking
De tentoonstelling is ook bijzonder vanwege de brede samenwerking met andere Friese musea, waardoor een gevarieerd palet van verhalen en objecten uit heel Friesland wordt gepresenteerd. Conservatoren en collectiebeheerders van verschillende musea hebben bijzondere vrouwen of objecten aangedragen die iets vertellen over het belang van vrouwen in hun regio. Museum Heerenveen mocht van Museum Belvédère bijvoorbeeld een prachtig schilderij lenen van Annemarie Blaupot ten Cate, die in Nijehaske werd geboren. Het schilderij toont twee vrouwen, een beeld dat uitermate symbolisch is voor de thema’s van de tentoonstelling.
Van historische iconen tot moderne kunstenaars
Naast de historische blik op vrouwelijke iconen, richt de tentoonstelling zich ook op hedendaagse vrouwelijke kunstenaars. Reiny Bourgonje, Jenny Boot en Natasja Bennink bieden een frisse en vernieuwende kijk op vrouwelijkheid in de 21ste eeuw. “De tentoonstelling brengt de vrouwen van nu in gesprek met de vrouwen van toen”, zegt Knoop. “Zo krijgen we een nog beter beeld van hoe vrouwen zich in de loop der tijd hebben gepositioneerd in de Friese cultuur.” Een opvallend werk in de tentoonstelling is het award winnende videokunstwerk ‘Head over Heels’ van Nelly Dansen. Dansens werk biedt een krachtige reflectie op de sociale druk rondom uiterlijke schoonheid en vrouwelijke seksualiteit. “Het werk is scherp, actueel en sluit prachtig aan bij de thematiek van de tentoonstelling”, aldus Knoop.
Vergeten verhalen komen tot leven
Wat de tentoonstelling extra speciaal maakt, is de aandacht voor de ‘onbekendere’ verhalen van vrouwen. Zo is er een broek te zien van een wormendolster uit Moddergat, een symbool van de vrouwen die het dagelijks leven in de kuststreken draaiende hielden terwijl de mannen op zee waren. “Met deze tentoonstelling geven we de verhalen van deze vrouwen de ruimte die ze verdienen”, zegt Knoop. “Vrouwen hadden grote invloed op de alledaagse aspecten van het leven. Ze waren de stille krachten achter de schermen.”
En dan is er nog een bijzonder object: een vrouwenkopje uit de veertiende eeuw, gevonden bij de terp van Hatzum bij Dronrijp. Het kleine, maar prachtige object uit de collectie van Museum Martena in Franeker vormt een fascinerend bewijs van het leven van vrouwen in de middeleeuwen.
Marije Bouman: Een eigentijdse toevoeging
Wat de tentoonstelling helemaal afmaakt, is het werk van de Heerenveense kunstenares Marije Bouman. Het museum heeft recent werk van haar gekocht, dat voor het eerst in de expositie te zien is. Marije Bouman is een vrouwelijke kunstenaar die perfect past bij de boodschap van ‘Froulju fan Fryslân’, meent Femke Knoop. “Marije’s werk voegt eigentijdse relevantie toe aan de tentoonstelling en past uitstekend binnen onze collectie. Haar werk draagt bij aan het gesprek over vrouwelijkheid en de rol van de vrouw in de kunstwereld van vandaag.”
Een oproep om na te denken
‘Froulju fan Fryslân’ is meer dan een tentoonstelling; het is een oproep om na te denken over de rol van vrouwen in de cultuur, zowel historisch als in de toekomst. Of je nu geïnteresseerd bent in geschiedenis, kunst of de maatschappelijke positie van vrouwen, deze tentoonstelling biedt een onverwachte en boeiende reis door het Friese verleden en heden. Een eerbetoon aan de vergeten vrouwen van Friesland, maar ook een kans om de impact van vrouwen in de kunst en cultuur van morgen te overdenken.
