Houtjes verzamelen houdt Kleis Oenema jong “Ik heb niks met Noren; aan schaatsen moet hout zitten”

Algemeen
Houtjes verzamelen houdt Kleis Oenema jong
Houtjes verzamelen houdt Kleis Oenema jong Foto: Lutske Bonsma

JUBBEGA - 614 paar houten schaatsen, gemaakt in Friesland en ver daarbuiten, liggen keurig uitgestald in het Nostalgisch Schaatsmuseum in Jubbega, het museum van Kleis Oenema. 

De 76-jarige Oenema heeft in de afgelopen decennia maar liefst 636 verschillende paren verzameld. Daarvan heeft hij momenteel 22 paar uitgeleend aan Musical ‘De Tocht’. Oenemas schaatsen zijn er te zien in speciale vitrines.

Nog voordat we zijn Nostalgisch Schaatsmuseum binnenlopen, vertelt Oenema trots over zijn nieuwste aanwinst, die buiten staat. Een ‘sportmeter’. “Bij kortebaanwedstrijden was vaak discussie wie als eerste finishte”, legt Oenema uit. “Een timmerman uit Akkrum heeft daarom de sportmeter uitgevonden. Iemand uit Joure heeft die nagemaakt. Gauke Bootsma van het Schaatsmuseum in Hindeloopen had ze allebei; de ene staat in zijn museum, de andere heb ik van hem gekregen. De sportmeter stond in het midden van de finishlijn; een touwtje was vastgemaakt aan de sportmeter en aan een paal aan de buitenkant van de baan. Schaatste iemand over de finish, dan raakte die het touw; dat schoot met behulp van een elastiek weg zodat het niet onder de schaatsen terecht kwam, en de linker of rechter ‘hefboom’ gaf aan welke baan gewonnen had.”

‘Opskarrelje’

De sportmeter was geen succes. Verschillende wedstrijdschaatsers waren bang achter het touwtje te blijven hangen en ‘op e snater op it iis’ terecht te komen. In het Nostalgisch Schaatsmuseum is de sportmeter echter een welkome uitbreiding, want Oenema verzamelt niet alleen schaatsen, maar ook alles daaromheen, zoals sleden, mokken, Delftsblauwe borden, schilderijen en tegeltjes met winterse afbeeldingen. Wat maakt verzamelen zo leuk? 

“Houtjes vind ik mooi”, legt Oenema uit. “Maar dat is niet alles. Ik heb een leeftijd waarop je, als je niks te doen hebt, achter de geraniums, in een aanleunwoning of in een bejaardenhuis terechtkomt”, vertelt Oenema. “Door het ‘opskarreljen’ van schaatsen en nostalgische schaatsspullen hebben mijn vrouw Gryt en ik zoveel contacten. Wij staan nog volop in het leven. Verzamelen houdt me jong.”

Japanse schaatsen

In de vitrines bij Musical ‘De Tocht’ zijn 22 paar schaatsen uit de verzameling van Oenema te bewonderen. Dat zijn onder andere de schaatsen van zijn schoonmoeder waarmee zijn verzameling ooit is begonnen. Er zijn in Leeuwarden schaatsen met krullen te zien en Japanse schaatsen. “Die heten Geta, en bijna geen verzamelaar heeft ze”, weet Oenema. “Japanse schaatsen draag je als een teenslipper. Er zit een bandje tussen de tenen en ze dragen er traditionele sokken in. Dat is een waterdichte sok met een aparte teen; een soort want aan je voet. Via via ken ik iemand in Japan; die probeert voor mijn verzameling die sokken te vinden.” 

As de dea foar môge

Met meer dan zeshonderd paar oude houten schaatsen in een houten hok is, is Oenema zeer beducht voor houtworm. “Ik bin as de dea foar môge. De schaatsen gaan eerst in de magnetron.” Voordat een paar schaatsen zijn hok in komt, haalt hij het ijzer eruit, en gaan de houtjes anderhalf tot twee minuten in de magnetron. Dan zijn ze zo heet dat hij een handschoen nodig heeft om ze aan te pakken, maar de houtwormen zijn dood. Voordat hij deze methode bedacht, heeft hij allerlei andere manieren geprobeerd om houtworm te doden. “In de diepvries, in een emmer water in de diepvries, onderdompelen in warm water. Dat hielp allemaal niks. Iemand stelde petroleum voor, maar dat stinkt als de pest en die stank wil ik niet in mijn hok hebben.” 

Schaatskoorts

Op de vraag of Oenema last had van schaatskoorts toen het afgelopen januari vroor, is het antwoord: “Och jonge, no!” Na een nachtvorst, rijdt hij meteen naar het Nannewiid bij Oudehaske. “Dat is een gewoonte. Ik heb dertig jaar in het bestuur van de ijsclub van Oudehaske gezeten. Een prachtig mooie tijd. Op een keer, toen er vijf, zes jaar geen ijs was geweest, en dus ook geen toertochten, konden we op het Nannewiid een tocht organiseren. Er waren meer dan vierduizend deelnemers. Het was zo druk; heel Oudehaske stond vast. Ik stond bij een stempelpost, en op een gegeven moment was de inkt van de stempelkussens op. Ik kauwde destijds pruimtabak en je begrijpt het al… we hebben gestempeld met ‘tabaks flibe’.

En zo vertelt Kleis Oenema de ene na de andere anekdote. Hij zit boordevol boeiende verhalen en vertelt ze graag in zijn Nostalgisch Schaatsmuseum aan de Wudze 1 in Jubbega. Het museum is alleen open op afspraak. 

Door Lutske Bonsma