De Streek, lint van vier dorpen Aengwirden bestaat nog steeds
Van oost naar west: Gersloot, Tjalleberd, Luinjeberd en Terband. Het gebied noordelijk van de dorpen hoort er ook bij. Lintdorpjes met boerenland en natuur. Authentiek.
Het was vroeger de oude gemeente Aengwirden. Daarvoor ook wel Engwirden of Annewaerde genoemd. Een grietenij uit de regio Zevenwouden, de regio van zuidoost Fryslân. Aengwirden is, als je er doorheen fietst, een soort overgangsgebied van de Wouden naar de Zuidwesthoek toe.
Geschiedenis
Aengwirden had indertijd het gemeentehuis in Heerenveen staan. In de gemeentelijke herindeling van 1934 verdween de gemeente Aengwirden dan ook in de gemeente Heerenveen, samen ook met Schoterland (het gebied richting Jubbega).
Allemaal geschiedenis, maar die leeft nog steeds. De Aengwirderwei, het lint waar de dorpen zich aan genageld hebben, is de ‘hoofdstraat’ van alle vier dorpen. Er is een plaatselijk belang van alle vier dorpen samen, en dat heet Plaatselijk Belang Oud Aengwirden.
De dorpen waren in vroegere jaren natuurlijk verzuild. De één had de doopsgezinde kerk, een ander de gereformeerde. Zo ook met de scholen. Maar alles is nu samen. Je zou er eigenlijk heel gemakkelijk één dorp van kunnen maken. En als je dat dorp dan Aengwirden zou noemen, zou niet vreemd zijn.
Maaike Leistra is voorzitter van dat Plaatselijk Belang. “Maar nog niet zo heel lang. En we hebben de hele bezetting van het bestuur sinds de laatste ledenvergadering pas weer rond. We zijn wel compleet, maar nog niet goed ingewerkt.”
Enquête
Nog niet goed ingewerkt, maar wél bezig. Plaatselijk Belang werkt namelijk aan een Streekvisie. Daartoe gaan ze alle lagen van de bevolking enquêteren. Van deur naar deur. Wat willen de bewoners van de Streek nu eigenlijk met hun streek? De Streekvisie heeft vijf verschillende gezichtshoeken: zorg en welzijn;.wonen, werken en onderwijs; verkeer en veiligheid; recreatie, sport en ontspanning; energie, klimaat en landschap. “Gelukkig zijn er mensen die het kortebaanwerk van de Sreekvisie willen doen. Mensen die niet constant in besturen willen zitten, maar zo nu en dan wat willen doen.” Daarin is De Streek niet anders dan andere dorpen in Fryslân. Overigens is er nog een Plaatselijk Belang. Dat gaat over Gerslootpolder, een groot gebied noordelijk van Gersloot waarin toch nog veel huizen staan en zo’n 190 mensen wonen. “Maar we hebben daar een heel goede samenwerking mee.”.
De Deelen
Maaike Leistra, momenteel werkzaam in de agrarische wereld van dierenwelzijn, woont aan de rand van het gebied. Ze kijkt uit over het natuurgebied De Deelen. Een laagveenmoerasgebied wat ligt in de driehoek Aldeboarn, Ulesprong en dus Aengwirden. Het is niet heel oud, maar wel ontstaan door de vervening. Net als het gehele gebied trouwens, de lintbebouwing is daar een beeld van. Aardig is dat in De Deelen als natuurontwikkeling nog steeds veen wordt gewonnen. Zo ontstaan er zelfs nieuwe petgaten. Daardoor zijn die Deelen zo beroemd geworden.
Het is een Natura 2000 gebied, waardoor je maar in een beperkt stuk mag gaan wandelen. De rest is rustgebied voor plant en dier. “Toch zouden we graag een fietspad van Aldeboarn naar Tjalleberd willen hebben”, zegt Leistra. “Er zijn daar nu mogelijkheden voor, omdat Aldeboarn nu ook in dezelfde gemeente Heerenveen zit, waardoor het ‘wie moet wat betalen’ in elk geval niet meer aan de orde is.” Ze zou best willen dat er meer mensen het gebied kunnen bekijken. Dat kan nu eigenlijk maar op één moment: als er ijs ligt in een redelijk strenge winter. Als de beroemde Deelentocht over 45 kilometer duizenden mensen naar het gebied trekt, die dan eindelijk eens goed kunnen zien hoe laagveenmoeras in elkaar zit. “Maar vooral om te zien hoe mooi het daar is. Dit gebied móet je eigenlijk kennen”.
Evenementen
Er komen wel steeds meer dagtoeristen in het hele gebied. Voor wandelaars en fietsers wordt Aengwirden steeds populairder. De evenementen trekken ook steeds meer volk. Zoals bij het Fries kampioenschap palingroken, dat dit jaar het 25 jarig bestaan vierde op de Eide. Of bij een festival. Animator is heel vaak de geitenfokvereniging Tjalleberd en omstreken. Zoals vele geitenfokkers al lang niet meer bezig met de geit, maar wel om de vergeten streek weer bekend te maken. Sinterklaas, oudjaarskuiertocht en autocross zijn vaste speerpunten.
Zo is er ook de Rotondekerk in Terband uit 1843, tegenwoordig de Terbantster Tsjerke genoemd, want de rotonde is er niet meer. Die kon in de oude verkeerssituatie bij Heerenveen vanaf de rotonde in de A7 bereikt worden, nu moet je omrijden via Tjalleberd. In de kerk worden maandelijks prachtige concerten georganiseerd door een actieve commissie.
Woningen
Tjalleberd (Tsjalbert) is de grootste van de vier dorpen, dik 800 inwoners. Dan komt Luinjeberd (Lúnbert) met over de 400, dan Gersloot (Gersleat) en Terband (Terbant), elk met zo’n kleine 300 inwoners. Er staan weinig huizen te koop in de vier dorpen. Maar binnen wordt alles wel ouder en grijzer. En je moet ruimte hebben voor je eigen (jonge) mensen. Dus gaat Aengwirden als een eenheid van vier dorpen naar de gemeente met de vraag naar woningen.
Met die gemeente wordt gewerkt aan het plan De Eide in Tjalleberd. De bouw van het eerste tiental huizen is daar intussen begonnen. Koopwoningen. Plaatselijk Belang wil er ook graag sociale woningbouw hebben. Dat kan, want het gehele plan zal uit ongeveer 75 huizen bestaan. Het wordt in fasen uitgevoerd. Plaatselijk Belang hanteert de woorden diversiteit en doorstroming, dat heeft Aengwirden nodig.
Mooi is dat het dorp er met de gemeente over heeft gesproken en gevraagd heeft op De Eide ook lintbebouwing toe te passen. Dat is het Streekeigene. Naast elkaar, niet in een kringetje om kroeg of kerk wonen. Karakteristiek voor Aengwirden, en dat is wel weer anders dan de meeste Friese dorpen.
Niks doen kan niet
Binnen niet al te lange tijd zullen er nieuwe bedrijven komen in Tjalleberd. Grotere bedrijven, het is geen dorpsbedrijventerrein, maar dat van Heerenveen. Vlak langs de A7 en A32. Daar heeft de gemeente vele jaren geleden al een terrein gepland. Niemand protesteert. “We wisten het.” Eigenlijk wel mooi, want daar werken straks mensen die misschien wel in Aengwirden willen wonen. Met die behoefte kun je weer aankloppen bij de gemeente.
Plaatselijk Belang hoopt overigens dat er een natuurstrook aangelegd kan worden tussen het terrein en de rijkswegen. Het verwante landschaps- en energieverhaal is nog een discussie in Aengwirden. Dus een onderwerp in de enquête. Indertijd is al tegen windmolens gestemd. Maar zonnepanelen leveren niet zo veel op. “Niks doen kan niet. Wat kunnen we zelf doen en wat kunnen anderen hier doen?”
Eén school, dat is geen probleem. Maar die moet in een nieuw groter gebouw. En dat proces verloopt op zijn zachtst gezegd enigszins stroperig, omdat er wat bezwaren zijn van een aantal omwonenden over de locatie waar de school gepland is. Maaike Leistra rekent er op dat de gemeente daarin snel stappen zal zetten. De gemeente heeft dat intussen al gedaan. Het is voor Aengwirden heel belangrijk een goede school te hebben.
Griene greide
Aengwirden bestaat nog steeds en is een gezellig dorp. Waar veel ZZP-ers wonen, veel agrariërs ook. Een open en eerlijke bevolking. Die naar Heerenveen en Gorredijk gaat voor de zaken die niet (meer) in eigen dorp aanwezig zijn. Maar dat is overal zo. Toch is Aengwirden net iets anders. Een karakteristiek daarvan geven is moeilijk. Maaike Leistra weet er wel eentje. Het is haar motto. “Gelukkig wonen in de griene greide,”
Door Eelke Lok Foto’s: Hielke Weening}
Lees ook
