Heerenveen staat stil bij 475 jaar geschiedenis en veenontginning
HEERENVEEN - Heerenveen bestaat dit jaar 475 jaar. Op 24 juli 1551 ondertekenden de ‘Heeren van het veen’ Pieter Hettes van Dekema, Johan van Cuyck Anthoniszn. en Floris Foeyt de oprichtingsacte van de Schoterlandse Veencompagnie en dat moment wordt gezien als het ontstaan van Heerenveen.
De organisatie Feanster Erfgoed wil dit jubileum graag met de inwoners van Heerenveen vieren en besteedt dit jaar daarom meerdere keren aandacht aan ‘475 jaar Heerenveen’.
Het verhaal van Heerenveen begint in 1551, maar hoe zag het landschap er daarvóór uit? Vanuit het noorden (het Haskerconvent, ter hoogte van de huidige Kapelle van Haskerdijken) kronkelde een klein riviertje (de Drachte), richting het zuiden, naar Aldskoat. Parallel daaraan liep de Gravinneweg (Gravene wegh). De gehele streek bestond uit woeste onontgonnen gronden. Vanaf de huidige Terbandsterbrug liep de Gravinneweg rechtstreeks naar het zuiden tot aan het klooster in Aldskoat.
Turf voor Holland
Heerenveen is indirect ontstaan door tekorten aan af te graven veen in Holland en Utrecht, noodzakelijk voor turf. De toenmalige stadhouder van Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel, Jean de Ligne (Jan van Ligne), rijksgraaf van Arenberg, zocht samenwerking met Ridder Pieter Hettes van Dekema uit Jelsum om in dit tekort te voorzien. Samen met Johan van Cuyck Anthoniszn. en Floris Foeyt richtte Van Dekema in 1551 de Schoterlandse Veencompagnie op. Door zijn in Utrecht wonende familieleden was Van Dekema in contact gekomen met de families Van Cuyck en Foeyt. Het Utrechts geld was van essentieel belang voor de ontwikkeling van het gebied dat we nu gemeente Heerenveen noemen. De vlecke Heerenveen is vernoemd naar de drie ‘heeren van het veen’.
De heren van de Veencompagnie lieten voor het vervoer van de turf de Heeresloot en Schoterlandse Compagnonsvaart graven. De Schoterlandse Compagnonsvaart is gegraven in 1556 en loopt door tot voorbij Jubbega. De vele noord-zuid verbindingen (vaarwegen) binnen de gemeente zijn tot stand gekomen mede door Veencompagnie. Langs de Heeresloot zou de Herenwal ontstaan waar vele scheepswerfjes waren gevestigd. De Heeresloot en Schoterlandse Compagnonsvaart scheidden de drie grietenijen (gemeenten) Ængwirden, Haskerland en Schoterland. Ængwirden, Schoterland en een deel van Haskerland zouden eeuwen later, in 1934, de gemeente Heerenveen gaan vormen.
Feanster erfgoed
De geschiedenis van Heerenveen kent prachtige verhalen die verbonden zijn met de landelijke en provinciale geschiedenis. Het Feanster Erfgoed bundelt kennis, enthousiasme en activiteiten om deze rijke geschiedenis tastbaar en zichtbaar te maken. Het Feanster erfgoed is een samenwerkingsverband tussen Bibliotheek Heerenveen, Museum Heerenveen, Stichting Historie Heerenveen en Dokumintaasjesintrum Jobbegea Skuorregea Hoarnstersweach.
Een paar punten op de agenda van het Feanster Erfgoed zijn de Bevrijdingswandeltocht op 14 april en de Van Helomawandeling op 30 mei, beide georganiseerd door de Stichting Historie Heerenveen. Verder loopt tot 24 juni van dit jaar de tentoonstelling ‘Domela: Verguisd en Vereerd’ in het Museum Heerenveen. Ferdinand Domela Nieuwenhuis was een van de grondleggers van het socialisme in Nederland. Hij kwam op voor de rechten van families die werkten in het veen.
Extra aandacht
Omdat het op vrijdag 24 juli 2026 precies 425 jaar geleden is dat de Schoterlandse Veencompagnie werd opgericht, wil Feanster Erfgoed hier extra aandacht aan besteden. Zo zal burgemeester Avine Fokkens-Kelder een toespraak houden en wordt dit moment omlijst met onder andere muzikale activiteiten. Feanster Erfgoed wil bij dit feest alle bewoners van Heerenveen betrekken. Er zijn redenen te over dat we ons als inwoners van de gemeente met elkaar verbonden kunnen voelen. Feanster Erfgoed benadrukt dan ook dat iedereen welkom is!
Mochten er mensen zijn die mee willen denken over activiteiten om het ontstaan van Heerenveen binnen de gemeente te vieren, dan zijn ze van harte welkom om deze ideeën met Feanster Erfgoed te delen. Er staat een contactformulier op de website van het Feanster Erfgoed: https://feanstererfgoed.nl/contact. Partijen die zich zouden willen aansluiten bij het Erfgoed kunnen contact opnemen via de website.
De komende maanden zal het Feanster Erfgoed haar agenda vullen met activiteiten die worden georganiseerd in verband met 475 jaar Heerenveen. Deze activiteiten zullen tot in november 2026 doorlopen. 475 jaar Heerenveen! Laten we samen er een groot feest van maken!
Het verhaal van Heerenveen
