Een andere kijk op je omgeving: “Mooie dingen zijn zóó eenvoudig”
In de afgelopen 120 edities van tien jaar GrootHeerenveen hebben we vele leuke inwoners in de regio leren kennen. Echte mensen met echte verhalen die raken, fascineren en inspireren. Sommigen vertellen waarom ze zo graag in Friesland wonen en/of welk plekje hen dierbaar is. Toch is er niet altijd aandacht voor die ‘plekjes’, onze woonomgeving. Volgens ons kunnen we wel een nieuwe kijk daarop gebruiken.
Daarom starten we met ingang van deze elfde jaargang GrootHeerenveend met een nieuwe reeks artikelen, onder het motto ‘Een andere kijk op je omgeving’. Oftewel, zoals Marianne Bouwman, namens GrootMedia uitgeefster van dit blad, het zo mooi zegt: “Hoe meer je weet, hoe meer je ziet én hoe meer je geniet!” In deze nieuwe rubriek ga ik langs leuke plekjes, waar je misschien wel regelmatig voorbij fietst, maar nooit eens rustig bij hebt stilgestaan, omdat het zo vanzelfsprekend is dat het er is. Of misschien was het je zelfs nooit opgevallen; dat kan natuurlijk ook in de dagelijkse ratrace waar zovelen van ons inzitten.
Landschap van Jan Mankes
Voor interviews fiets ik regelmatig dwars door de gemeente. Een paar jaar geleden werd ik door een beeld aan de Meyerweg in De Knipe getroffen. Is het een herdenkingsmonument? Welk verhaal zit erachter? Natuurlijk stopte ik meteen om het van dichtbij te bekijken en hopelijk meer te ontdekken. De steen bleek prachtig bewerkt. Op een bordje stond uitleg over het kunstwerk en de titel: ‘Landschap van Jan Mankes’. Eerlijk is eerlijk, hoewel ik een groot liefhebber van de schilderijen van Jan Mankes ben, had ik deze connectie niet direct gelegd.
Het beeld is gemaakt door beeldhouwer Frans Ram, in hardsteen en marmer. Het bordje vertelt ons dat het kunstwerk in 1992 is geplaatst. Frans Ram heeft zich hiervoor laten inspireren door de schilderijen van Mankes, waarop we langgerekte bomen langs de vaart in De Knipe zien. Alhoewel… in de tijd dat Jan Mankes hier woont heet het nog Benedenknijpe en Bovenknijpe. Pas in 1970 worden de twee dorpen samengevoegd onder de nieuwe Friese naam De Knipe.
Het schilderij ‘Weg langs de vaart in de Knijpe’ van Jan Mankes, in de collectie van Museum Arnhem, is een goed voorbeeld van zo’n schilderij waardoor de beeldhouwer zich heeft kunnen laten inspireren. Links zien we het huis waar Mankes met zijn ouders woont tussen 1909 en 1915. Inmiddels is de getoonde vaart overigens gedempt.
Jan Mankes, Weg langs de vaart in de Knijpe, 1914, olieverf op doek, Museum Arnhem - Peter Cox
Een thuis in ‘t Woud
Jan Mankes (1889-1920) is voor menigeen een bekende naam. Toch leek het mij interessant om in zijn wereld te duiken en onze leefomgeving door zijn ogen te bekijken. Wellicht geeft het ons een kans om eens met andere ogen naar deze prachtige omgeving te kijken? Jan Mankes heeft zo’n eigenzinnige benadering van het landschap dat zijn werk maar moeilijk te vergelijken valt met andere kunstenaars. Tijdens zijn vele wandelingen legt hij zijn eerste indrukken vast in schetsen om die vervolgens in zijn atelier uit te werken in de bekende schilderijen. Veel ervan kun je nu nog altijd bewonderen in Museum Belvédère.
Na zonsondergang maakt Mankes graag omzwervingen in ‘’t Woud’, het zoals hij het noemt. Het zijn stevige wandelingen via de Woudsterweg het huidige Oranjewoud in. Vooral in de zomermaanden als de avonden lang zijn. “Wat is Friesland toch mooi. ’t Valt ons nu dubbel weer op. De ruimte en wijdte, waar in de verten bosschen en huisjes tintelen in het licht.” Met ‘ons’ zou hij zo maar eens Anne Zernike kunnen bedoelen, de doopsgezind predikante in Bovenknijpe. We weten dat hij zijn aanstaande vrouw graag meenam in deze schemerende wereld. Hij spreekt in zijn brieven over het “innige der schemer” en over “serene avonden” die “niets dan innigheid” zijn.
Frans Ram, Landschap van Jan Mankes, 1992, hardsteen en marmer, Meyerweg in De Knipe. - onbekend
Gezien door het oog van de schilder
Anne Zernike is niet alleen de eerste vrouwelijke predikant in Nederland; ze kan ook prachtig schrijven over het werk van haar partner.
“Wij gewone menschen, loopen misschien honderdmaal langs een vaart met boomen en langs een bruggetje erover, zonder dat wij daar eenige schoonheid in vinden, die ons treft. Maar daar loopt een man langs die vaart met een schildersoog en een schildershart en waar wij niet anders zagen dan gewoon water en gewonen boomen, daar ziet hij in die boomen een kleur en een vorm, in dat water een schijnsel, dat hem bekoort en hij brengt wat hij zag op het doek, en als wij zijn werk bekijken dan zeggen wij: wij wisten niet, dat ons vaartje zo mooi was. Maar heeft hij nu verkeerd geschilderd? Zouden wij durven zeggen, dat hij niet goed heeft gezien, want dat die schoonheid niet bestaat? Neen, wij zullen veeleer trachten dat landschap te zien door zijn oogen omdat wij dankbaar erkennen, dat zijn blik erop beter is dan de onze.”
Graag sluit ik af met een prachtige uitspraak van Mankes die wellicht aan het denken of kijken zet: “Mooie dingen zijn zoo eenvoudig; eenvoudig als mooi levens zijn. Maar ’t is maar niet zoo eenvoudig, eenvoudig te zijn.”
Plekjes om te ontdekken: Welk plekje moet Janita Baron nog meer gaan ontdekken om over te schrijven in GrootHeerenveen? Wat wil jij graag in de spotlight zetten én vooral ook waarom? Laat het weten via redactie@grootheerenveen.nl.
Tekst: Janita Baron
Lees ook
