Waar ligt de grens van Oranjewoud: bij de A32 of bij de Tolhuisweg?

Plannen voor tweebaans snelweg

Bij het begin van ons verhaal gaat het verkeer van Leeuwarden naar Wolvega in Heerenveen en Oranjewoud nog over de Dracht en de Tolhuisweg. De eerste plannen om daarin verandering te brengen dateren van 1938. Een eerste schets voor een tweebaans snelweg werd gemaakt. In alle versies van de plannen werd Oranjewoud doormidden gesneden. Er moest een tunneltje worden aangelegd om badpaviljoen en (later) vogelpark Tropenfauna bereikbaar te houden, ter vervanging van het bestaande voetpad.

De Koningin Julianaweg en Koningin Wilhelminaweg zouden doorsneden worden. Bij de Koningin Julianaweg kwam een kruising . Bij de Koningin Wilhelminaweg alleen een oversteek voor voetgangers en fietsers. De bewoners waren het hier absoluut niet mee eens en zelfs de ANWB bemoeide zich ermee. Maar Rijkswaterstaat hield voet bij stuk. Voor de aanleg van de weg moesten enkele woningen worden gesloopt.

Veel verkeer vanuit Heerenveen en Oudeschoot zou via de westelijke kant van de Koningin Julianaweg de nieuwe snelweg oprijden. Die straat was echter te smal om al dat verkeer te verwerken. Vanaf het tolhuis tot aan RW 32 werd de weg verbreed. Het was 1956 voor de snelweg, met de nodige aanpassingen in Oranjewoud gereed was.

Het vervolg

Na voltooiing van de nieuwe snelweg bleken de problemen geenszins voorbij. Er gebeurden zeer regelmatig ernstige verkeersongelukken op de nieuwe kruising, ook meerdere malen met dodelijke afloop. Mede door overlast van vrachtverkeer vanaf Heerenveen-Zuid kwam in 1972 een plan tot plaatsing van verkeerslichten op de kruising. Pas in 1978 werden de lichten gerealiseerd; een flinke verbetering voor overstekende bewoners. Maar ook een nieuw probleem voor de bewoners aan de oostelijke kant van de Koningin Julianaweg: door de (vaak flinke) rij wachtenden voor het rode licht kwamen zij met de auto het erf niet meer af. Kort na deze aanpassing in de snelweg begon al de discussie over verdubbeling van de rijbanen en de uitbouw tot autosnelweg.

Naar een vierbaansweg: RW32 wordt A32

Uit een onderzoek in 1977 blijkt dat er relatief veel vrachtverkeer gebruik maakt van de snelweg: 20% van alle auto’s. Noordelijke ondernemers beginnen zich te roeren. Zij dreigen hun bedrijven te verplaatsen naar zuidelijker plaatsen vanwege de slechte verbinding. Rijkswaterstaat doet dan ook al enkele jaren onderzoek naar geschikte tracé s voor een verdubbeling van de weg.

Er worden afspraken gemaakt tussen regering en het Noorden over de aanleg van de weg. Rijkswaterstaat komt in 1981 met vijf mogelijke varianten van de weg op de proppen. Er volgen drie informatieavonden, ook voor de bewoners. Echter, de regering moet bezuinigen en wil van de gemaakte afspraken af. Een autoweg zou ook voldoende zijn. Verdere uitbouw tot vierbaans autosnelweg zou dan in de loop der jaren kunnen plaatsvinden. Bij het verbreden van de Rijksweg worden opnieuw een aantal panden gesloopt. Het duurt tot 1999 voor de hele weg gereed is. Voor de opening komt minister van Verkeer en Waterstaat Tineke Netelenbos naar Heerenveen.

De nieuwe situatie

Met de nieuwe snelweg verdwenen de drie oversteekmogelijkheden, waarvan het tunneltje bij Tropenfauna voor voetgangers en fietsers binnen het dorp. Hiervoor kwamen twee nieuwe tunneltjes in de plaats. Eén ervan, de ”Hofmastertunnel” in de Koningin Julianaweg, werd in 1993 feestelijk geopend. In 1994 volgde het tunneltje bij de Koningin Wilhelminaweg. Trots werd vermeld dat het hier een ‘vrouwvriendelijk ontwerp’ betrof.

De nieuwe weg bleek behoorlijk veel geluidsoverlast met zich mee te brengen, ook door het steeds toenemende verkeer. Dit leidde tot de oprichting van de Stichting Geluidshinder Oranjewoud. Met gemeente en Rijkswaterstaat werd gediscussieerd over het geluidsniveau. In 2018 werden Kamervragen gesteld over dit onderwerp. Dat leidde tot een extra geluidsscherm en ander ZOAB. Daar bleef het bij.

Het dorp in tweeën 

Door de aanleg van de snelweg raakte het westelijk deel van het dorp geïsoleerd van de kern en het bosgebied. De gemeente wijzigde de dorpsgrenzen en maakte Oranjewoud-West tot deel van de Heerenveense wijk De Akkers. Zo ontstond de merkwaardige situatie dat deze straten en hun bewoners formeel bij Heerenveen horen, maar (ook bij de gemeente) meetellen in het ledental van Plaatselijk Belang Oranjewoud, en er één dorpsfeest is, één koffieochtend voor de ouderen, veel kinderen naar de Albertine Agnesschool gaan en ieder dorpskrant de Wâldknyn kan ontvangen.

Nadat Oudeschoot met succes streefde naar terugkeer van de oude dorpsnaam (en dus geen Heerenveen-Zuid meer heette) is ook in het westelijke deel van Oranjewoud geprobeerd de oude dorpsnaam terug te krijgen. Helaas, zonder succes.

Dus blijft de vraag: waar ligt de grens van Oranjewoud: bij de A32 of bij de Tolhuisweg? 

Tekst Janny Klein