Oorlogstekeningen van Frits Klein: Een beeldverslag van de bevrijding

De tekeningen bieden een uniek inzicht in Kleins vrije werk en vormen tegelijkertijd een indrukwekkend visueel verslag van de gebeurtenissen rondom de bevrijding van Heerenveen. Een selectie van deze tekeningen is nu te zien in de tentoonstelling 80 jaar Vrijheid! in Museum Heerenveen, die duurt tot 1 juni 2025.

Conservator Femke Knoop vertelt enthousiast: “Deze tekeningen zijn echt bijzonder. Klein heeft in deze serie de gebeurtenissen van de bevrijdingen rond Heerenveen stap voor stap weergegeven.”

Geheime zender

Het verhaal begint in de nacht van 1 op 2 november 1944, wanneer een vliegtuig bij Haskerhorne een belangrijke lading afwerpt. Naast wapens komen ook twee geheim agenten in het weiland terecht: Peter Tazelaar en Lykele Faber. Hun missie is cruciaal: contact leggen tussen verzetsgroepen, radiocontact met Londen onderhouden en wapendroppings coördineren. De agenten nemen valse identiteiten aan. Tazelaar wordt ‘Paul Christiaan Wouters’, student diergeneeskunde, en Faber heet voortaan ‘Arnold de Bruin’. Gedurende de rest van de oorlog verplaatsen ze zich door Friesland, waarbij ze proberen te voorkomen dat hun geheime zender wordt ontdekt.

De laatste maanden van de oorlog brengen Tazelaar en Faber door op een kajuitjacht bij Oudehaske, niet ver van de plek waar ze oorspronkelijk gedropt zijn. Klein heeft deze periode vastgelegd, met de agenten die vanaf de boot radiocontact maken om wapendroppings aan te sturen. Deze droppings zijn van groot belang, aangezien de geallieerden maar liefst 1300 man van wapens en munitie voorzien rondom Heerenveen.

Vindingrijkheid

Een van de droppings vond plaats nabij het Easterskar bij Rotstergaast, op een locatie die de geallieerden de naam ‘Frying pan’ gaven. Knoop legt uit: “Voor iedere dropping worden strikte codes gebruikt. Als Radio Oranje het signaal ‘De melk kookt over’ uitzendt, weet de Royal Air Force dat het tijd is om wapens bij Rotstergaast te droppen.” In de nacht van 30 op 31 maart 1945 gooien de geallieerden maar liefst 27 containers van 250 kilo per stuk uit de lucht, die met parachutes naar beneden komen. Frits Klein legt het gedetailleerd vast, inclusief verzetsmensen die in het veld lichtsignalen geven voor de piloten.

Verzetsmensen van de Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) halen de containers snel leeg en delen de wapens uit. Een deel gaat naar de familie Eizema, die in de buurt woont, en het andere deel wordt opgeslagen in schuilkelders. In de winter van 1944-1945 wordt bijvoorbeeld een graf op het kerkhof van Nieuweschoot gebruikt als opslag voor wapens. Dit toont de vindingrijkheid van het verzet.

Spannende actie

Op 13 april 1945 wordt een spannende actie uitgevoerd: verzetsleden Jan Kruis en Anne Wind vervoeren wapens op een boerenwagen, verstopt onder een hooibaal, naar de Kavelstrook ten noordoosten van Heerenveen. Het is een levensgevaarlijke onderneming, die Kruis en Wind dwars door het centrum van Heerenveen leidt, waar het wemelt van de Duitse soldaten. Van deze actie bestaat niet alleen een tekening van Frits Klein, maar ook een foto, die de precieze situatie vastlegt. Knoop benadrukt: “Dankzij de foto weten we hoe goed Klein de situatie heeft weergegeven.”

De spanning neemt toe wanneer, op de ochtend van 14 april, drie groepen van de Binnenlandse Strijdkrachten zich verschansen in boerderijen op de Kavelstrook. Ze verwachten dat de Duitse soldaten via deze route richting Heerenveen zullen vluchten. Om negen uur weet Jan Kruis vijf Duitse soldaten gevangen te nemen zonder een schot te lossen. Later volgt een vuurgevecht, waarbij Kruis zwaar gewond raakt. In een tekening van Klein is te zien hoe een verzetsman de Duitsers opwacht. Kruis overlijdt aan zijn verwondingen en mist de bevrijding van Heerenveen op 15 april 1945.

Bevrijding compleet

Na de bevrijding van Heerenveen zorgen de Binnenlandse Strijdkrachten voor de ordehandhaving. De Duitse krijgsgevangenen worden naar Crackstate gebracht en opgesloten, net als hun medeplichtigen. Deze laatste fase van het beeldverslag van Frits Klein maakt de bevrijding compleet. Heerenveen viert de vrijheid, en het verzet heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de bevrijding.

De tekeningen van Frits Klein geven een waardevol inzicht in de geschiedenis van de bevrijding en zijn nu te bewonderen in 80 jaar Vrijheid! in Museum Heerenveen. De tentoonstelling is te bezoeken tot 1 juni 2025.

Tentoonstelling 80 jaar Vrijheid! Te zien in Museum Heerenveen tot 1 juni 2025.