Door wekelijkse koffie-uurtjes groeien onderlinge steun en vertrouwen
HEERENVEEN - Bij welzijnsorganisatie Caleidoscoop zien ze dat inwoners die actief meedoen aan bijvoorbeeld sjoelmiddagen, wandelclubs en koffie-uurtjes zich echt beter voelen. En steun hebben aan elkaar. In binnen en buitenland blijken die sterke sociale relaties belangrijk in het voorkomen en verminderen van zwaardere en langdurige zorg en ondersteuning. Geldt dit laatste ook in onze gemeente?
Om dat te weten laat Caleidoscoop de sociale gezondheidseffecten van hun actieve betrokkenheid bij de zogenaamde ‘meedoen locaties’ wetenschappelijk in kaart brengen. Want zijn die effecten aantoonbaar positief? Dan weten we hoe we de zorg de komende jaren beschikbaar en betaalbaar kunnen houden voor mensen die het nu en later echt nodig hebben.
In de gemeente Heerenveen is Caleidoscoop actief binnen het jongerencentrum en werkt samen met wijkcentra en buurtverenigingen. Ook speelt de organisatie een actieve rol binnen drie meedoen locaties, zogenaamde ‘mienskipshúskeamers’, waar inwoners de ruimte krijgen om elkaar te ontmoeten en zelf bij te dragen. Door langer en meer zelfstandig te blijven functioneren, voelen de deelnemers zich sterker en beter, is het idee. Binnen de meedoen locaties is er alle ruimte voor eigen initiatieven als sjoelmiddagen en wandelclubs, kunnen bezoekers mee-eten en zijn er vaste koffie-uurtjes. Zo ontstaan emotioneel veilige groepen waar inwoners lief en leed delen en elkaar helpen. En er worden spontaan buren en familieleden meegevraagd. Door die groeiende en zichzelf versterkende sociale netwerken lijken deze inwoners minder afhankelijk te worden van de zorg.
Onderzoek naar sociale impact meedoen locaties
Onderzoeksbureau Alexander Impact uit Groningen sprak al tientallen bezoekers op de meedoen locaties. Ook werden diverse meitinkers, sociaal werkers, beleidsmakers en zorgprofessionals gevraagd naar hun ervaringen en ideeën. Tot slot analyseren de onderzoekers de beschikbare cijfers over bijvoorbeeld Wmo-kosten en vergrijzing. Het onderzoek richt zich op het welzijn van inwoners door te kijken naar bijvoorbeeld sociale cohesie, afgenomen eenzaamheid of toegenomen mentale weerbaarheid. En er wordt gekeken naar effecten rond de werkdruk op zorgprofessionals door nieuwe vormen van (samen)werken.
“Mijn mantelzorger hoeft nu veel minder bij te springen”
In Wijkcentrum De As aan de Weegbree 72 in de wijk De Greiden in Heerenveen is zo’n ‘mienskipshúskeamer’, een meedoen locatie waar bezoekers en bewoners alle ruimte krijgen om verschillende activiteiten, met wat ondersteuning, zelf te organiseren. Zo ontmoeten inwoners spontaan nieuwe mensen, ontstaan nieuwe vriendschappen en voelen ze zich weer onderdeel van een warme groep bekenden die elkaar graag steunen. Velen noemen de locatie ook “veilig en gezellig.”
“Ik kwam hier omdat ik niet alleen wilde zijn na het overlijden van mijn vrouw”, vertelt een bezoeker. “In het begin voelde het als een ‘moetje’, maar nu is het zoveel meer. Aan de koffietafel praat ik vrij over dingen die ik mijn hele leven heb weggestopt. Hier heb ik geleerd hoe ik kan rouwen, hoe ik verdriet toe kan laten.” Iemand anders zegt: “Mijn mantelzorger hoeft nu ook veel minder bij te springen. Die houdt het ook veel langer vol, zo.”
“Ik heb weer vertrouwen gekregen in mijn lichaam”
In meedoen locatie De Kompenije in Jubbega wordt ingezet op actief blijven, zodat bewoners samen langer een gezond en zelfstandig leven kunnen leiden. Dat blijkt soms ook nodig. “In Jubbega is het soms lastig om contact te maken in het dorp, vooral voor ouderen,” vertelt een inwoner. “Maar hier in De Kompenije heb ik nieuwe vrienden gemaakt en het voelt echt als een gemeenschap. Het zorgt ervoor dat ik me niet zo eenzaam voel.” Deze meedoen locatie biedt daarom een breed scala aan mogelijkheden om actief te worden, van creatieve workshops tot informele ontmoetingen.
“Ik was gevallen en moest echt opnieuw leren lopen”, vertelt een bezoeker in De Kompenije. “Dat kon ook met de wandelgroep van de meedoen locatie. Daar heb ik ook nieuwe mensen leren kennen. Als ik niet kan, missen ze me, en dat laten ze dan ook weten. Ik heb weer vertrouwen in mijn lichaam gekregen en heb het gevoel minder vaak hulp te hoeven vragen of te zoeken.” Iemand zegt: “Ik kook nu ook wel eens iets dat ik meeneem voor een ander.”
“Eindelijk weer tussen de mensen”
De derde meedoen locatie is de Pop-Up in het centrum van Heerenveen, aan de Dracht 12. De Pop-Up is een flexibele meedoen locatie, die heel veel verschillende activiteiten biedt. “Ik ben vaak in het centrum van Heerenveen en de Pop-Up is een plek waar ik even kan binnenstappen en andere mensen kan ontmoeten”, zegt een lokale inwoner. “Het voelt laagdrempelig en het is fijn dat er altijd iets nieuws te doen is. Dit maakt dat ik me meer verbonden voel met de stad.”
De Pop-Up is een uitnodigende ruimte, als een echt dorpshuis of wijkcentrum, waar mensen met verschillende achtergronden elkaar weer ontmoeten en steunen, zelf activiteiten organiseren of daaraan meedoen, waardoor ze zich beter voelen en langer gezond actief blijven. “Eindelijk weer tussen de mensen en mensen van mijn eigen leeftijd”, zegt iemand. “Laatst hadden we een sjoelmiddag. Nou, machtig mooi man! We lagen blauw van het lachen. Heb je geen zin om mee te doen? Dan blijf je lekker zitten.” Iemand anders: “Hier helpen we elkaar ook buiten de Pop-Up om.”
Gemeenschapsgevoel maakt sterker en minder afhankelijk
Grootste impact: gemeenschapsgevoel maakt sterker en minder afhankelijk.
De meedoen locaties zijn onderdeel van een breed aanbod aan fysieke ontmoetingsplekken waar Caleidoscoop actief is. Maar volgens de bezoekers vormen die locaties vooral veilige groepen, waar bewoners en vrijwilligers elkaar met een beetje professionele hulp versterken, begrijpen en aansporen om mee te doen. Volgens het onderzoek van Alexander Impact blijkt dat ook uit de cijfers. Voor 58% van de bezoekers, deelnemers en vrijwilligers is de belangrijkste drijfveer om mee te doen: sociale verbinding en gemeenschapsgevoel.
Alle verhalen bevestigen het beeld dat actieve inwoners zich meer verbonden voelen met hun omgeving, wat hun kwaliteit van leven aanzienlijk verbetert. Door deze samenhang van sociale activatie ontstaat vanzelf een soort van samenredzaamheid. Omdat mensen zich onafhankelijker en door elkaar ondersteund voelen, wordt de druk op formele zorg- en ondersteuningssystemen verminderd. Dit wordt bevestigd door de cijfers uit het onderzoek. Ondanks de toenemende vergrijzing lijkt het aantal zorg- en ondersteuningsindicaties in Heerenveen te dalen.
Vergrijzing in Friesland
Friesland vergrijst snel. In 2020 was 21,7% van de Friese bevolking ouder dan 65 jaar; in 2022 steeg dit naar 22,5%. Naar verwachting zal dit percentage in 2040 oplopen tot 29,5%. In Heerenveen verdubbelt het aantal 85-plussers de komende jaren bijna, naar dik 2230 (nu 1214). (Cijfers: CBS).
Door: Wouter van der Kolk
