‘De bult’ onder de Belvedère spoelt weg

Traag werkende ambtelijke molens zijn hier debet aan. Ondertussen wordt er ook hard gewerkt aan een jubileumboek met verhalen, anekdotes en herinneringen aan de uitkijktoren, want in vroeger dagen was de Belvedère een geliefd familie-uitje.

Nadat de eerste - houten - belvedère uit 1917 binnen enkele jaren was vergaan en dus gesloopt, werd de huidige belvedère in 1924 gebouwd van gewapend beton. De Belvedère maakt onderdeel uit van ‘Tjaarda’s Bos’, een parkbosje met krakelingpaden. Het parkje met de uitkijktoren was destijds een initiatief van hotelier Andreas Willem Tjaarda (1882-1981), die tegenover het hotel ook een doolhof met lachspiegels liet maken en de bijbehorende speeltuin verder ontwikkelde. Nabij de uitkijktoren was ook nog een ponybaan en dit alles bracht vele bezoekers naar Oranjewoud. Zelfs schoolreisjes gingen ernaartoe. De Stichting Belvedère Oranjewoud is de huidige eigenaar van de uitkijktoren en heeft als doel de toren ook voor komende generaties te behouden. Alleen is de toren zelf het probleem niet, momenteel. Het is ‘de bult’ waarop die staat. De Berg van Brongergea is aan het wegspoelen. 

Afzonderlijk vergunning-plichtig

“We hadden het dit jaar graag afgerond, spic en span en klaar, maar het eeuwfeest laat nog op zich wachten”, zegt Sibbe Hoekstra, secretaris van de Stichting Belvedère Oranjewoud die zich samen met penningmeester Elly van Seijen-de Goede heeft opgeworpen als woordvoerder. “Er is een heel plan gemaakt voor het renoveren van de bult. Zowel de bult als de toren zijn afzonderlijk vergunning-plichtig omdat ze Rijsmonument zijn. De toren staat er eigenlijk - gemiddeld gesproken - prima bij, daar is in de jaren negentig een forse betonrenovatie uitgevoerd, gevolgd door regulier onderhoud.”

De heuvel waarop de toren is gebouwd, is een heel ander verhaal. Het oppervlak daarvan is zodanig geërodeerd dat er niets meer groeit. Dit komt door het bladerdak van de vele beukenbomen. Het zit er potdicht, waardoor er weinig licht op de grond komt, en er dus geen plantengroei is om die grond vast te houden. In de praktijk betekent dit dat bij elke regenbui er grond wegspoelt waardoor er enorme erosiegeulen zijn ontstaan en dat het onderste deel van het betonnen plateau intussen een meter boven de grond ligt waarop hij voorheen was aangesloten. Bovendien zijn de trapopgangen op de heuvel naar de toren nagenoeg verdwenen.

Bezwaren

Hoog tijd dus voor een drastische en grondige aanpak, inclusief nieuwe trapopgangen. Meervoud, want in het verleden had de toren zowel aan de zuid- als aan de noordkant een trapopgang. Hoekstra: “Van het hele ontwerp hebben we een plan gemaakt en dat vorig jaar voor de zomer ingediend. Dat heeft op allerlei bezwaren gestuit. We hebben het plan aangepast, vlak voor kerst opnieuw ingediend en op 7 mei jongstleden heeft de gemeente de omgevingsvergunning verleend.” Wie denkt dat een paar dagen daarna de eerste schop de grond inging heeft het mis, want er loopt ook nog een faunaonderzoek. Er zitten namelijk vleermuizen en marterachtigen. Het onderzoek neemt een jaar in beslag omdat alle vier seizoenen in kaart moeten worden gebracht.

Grote vraag is natuurlijk of er niet eerder had kunnen worden begonnen met de aanvragen zodat de renovatie kon worden afgesloten met een mooi eeuwfeest zoals aanvankelijk de bedoeling was. “Het ontwerp is al van 2016”, benadrukt Hoekstra. “We konden niet bevroeden dat al deze stappen zo veel tijd zouden vergen.” In het plan gaat alle beplanting van de heuvel af. Daarna wordt de heuvel aangevuld, komen er kokosmatten overheen, wordt hij opnieuw in- en aangeplant, komen er in een cirkel aan de voet van de toren acht eikenbomen te staan; en komt er tot slot een hydro sealing overheen.

Kosten renovatie, onderhoud en vaste lasten

Elly van Seijen-de Goede: “Er is een heel plan samengesteld door Staatsbosbeheer met beplanting die ervoor zorgt dat het water op de heuvel wordt vastgehouden.” Er is geotechnisch onderzoek gedaan naar de bodemgesteldheid van de heuvel, maatgevend voor een omvang van de fundering van de trappen en er lopen offertes voor het maken van de trappen zodat in dit najaar nog kan worden begonnen met het kappen van de bomen. De planning is dat de totale renovatie voor 1 juni volgend jaar klaar is.

Er is al zoveel verdwenen, zoals het doolhof en de speeltuin, dus de Stichting Belvedère Oranjewoud zet alles op alles om de uitkijktoren te behouden. Van Seijen-de Goede: “De bult moet staan, de toren moet staan, we willen hem nu neerzetten voor nog eens honderd jaar, en dán is er feest.” Voor de totale kosten van de renovatie van de heuvel moet € 560.000,- op het kleed worden gelegd. Dit is bijeengebracht door stichtingen, fondsen en overheden zoals de gemeente Heerenveen en de provincie Fryslân.

Gratis

De toegang tot de toren is gratis, dus daar komen verder geen gelden uit. Voor het onderhoud en de vaste lasten is de stichting jaarlijks rond de tienduizend euro kwijt. Dit bedrag wordt voor een belangrijk deel opgehoest door de ‘Vrienden van de Stichting Belvedère Oranjewoud’. En verder kunnen bedrijven de stichting sponsoren in ruil voor hun naam, gegraveerd  in een traptrede.

Klim in de pen

Hoe het eeuwfeest eruit komt te zien is nog niet bekend. Zeker is wél dat er een tweetalig jubileumboek komt over de historie van de uitkijktoren met daarin ook verhalen en anekdotes. Dus heb je hier je eerste kinderfeestje gevierd, heb je je vrouw vijftig jaar geleden hoog in de toren op 31 meter hoogte ten huwelijk gevraagd, heb je prularia met de toren er op of heeft de Belvedère op een andere manier een onuitwisbare herinnering gemaakt? Klim in de pen en stuur je verhaal naar de stichting. Zie www.belvederetoren.nl.

Tekst Richard de Jonge
Foto’s Richard de Jonge, Stichting Belvedère Oranjewoud