Het werk van keramiste Hilma Smits (66) uit Tijnje heeft zich in de loop van de tijd over heel Nederland verspreid. Maar haar thuisbasis vormt nog altijd Galerie Mildam, waar ze als lid van het Kunstkollektief al jarenlang een vaste plek heeft in het tot galerie verbouwde kerkje van Mildam aan de Schoterlandseweg 37. Hier exposeert en verkoopt ze haar keramiekkunstwerken. Het is niet altijd te voorspellen hoe een kunstwerk precies gaat worden, maar dat vormt voor haar juist de charme ervan. “Er moet wat leven in zitten, zodat de fantasie gaat werken.”
In Galerie in Mildam exposeren zeven vaste kunstenaars en een gastexposant. Hilma Smits is hier met veel plezier aanwezig om over haar werk te vertellen. “Als mensen interesse hebben in mijn werk en het mooi vinden, heb ik een leuke dag. Iets verkopen vind ik niet zo belangrijk, maar als mensen blij zijn met een werk van mij, kan ik daar wel emotioneel van worden.”
Vaas met wijzers
Wat meteen opvalt, is de variatie in Hilma’s werk: er zijn grote vazen en schalen te zien, maar ook kleine, teergevormde waxinelichthouders, sieraden en zelfs bloemen, alles in warme kleuren. “Mensen zetten ze neer omdat ze ze mooi vinden, maar tegelijk zijn veel werken ook gebruiksvoorwerpen: dat is het leuke eraan.”
Wanneer je wat langer kijkt, valt ook op dat aan diverse werkstukken wijzers zijn bevestigd. “Dat komt zo,” vertelt Hilma, “mijn man is klokkenmaker en ik dacht: ‘Dat kan ik ook’. Toen heb ik een gat in een vaas geboord en daar een uurwerkje achter gezet.” Het blijkt de eerste te zijn van een serie multifunctionele kunstwerken, die het werk van Hilma Smits een heel eigen gezicht geven.
Duizend graden
Het maken van keramiek heeft altijd een onzeker element in zich, vertelt Hilma. “Het is altijd een verrassing hoe een kunstwerk uit de oven komt. Soms pakt dat heel mooi uit, soms minder. Vooral bij raku gestookt keramiek heb je weinig te zeggen over het eindresultaat.” Wat raku precies is? “Daarvoor gebruik je een oven met een gasbrander. Je stookt heel snel en op hoge temperatuur en haalt de vaas of schaal eruit wanneer de oven nog duizend graden is. Het glazuur kan niet tegen zo’n groot temperatuurverschil, dus dat gaat dan craqueleren. Uit de oven leg je de vaas meteen in een ton met zaagsel. Dat vat vlam en gaat roet vormen, en het zwart van dat roet trekt in de naadjes. Dat geeft een heel speels geheel, waar je geen invloed op hebt.”
Pure therapie
Als kind had Hilma weinig ruimte voor zichzelf: alles ging zoals haar streng gereformeerde ouders dat wilden. “’Wat soestoe?’, zei mijn vader dan. Ik heb als kind eigenlijk nooit geleerd dat ik er mocht zijn.” Mede hierdoor krijgt ze in verschillende werkkringen tot drie keer toe een burn-out. “In 2002 kwam mijn man thuis met een draaischijf die hij als dank voor het klussen gekregen had. Ik dacht: ‘Dat wil ik proberen’. Toevallig begon er net een kleicursus in Drachten, die ik volgde met mijn eigen draaischijfje.”
Hilma voelde meteen dat dit iets was waar ze mee verder wilde. Met je handen in de klei, het is pure therapie voor haar. “Het draaien aan die schijf is zo rustgevend. Tijdens mijn burn-out sliep ik heel slecht, maar als ik me alleen maar voorstelde dat ik op de draaischijf zat, kon ik slapen. Bovendien: werken met klei kan eigenlijk nooit fout gaan. Ik was altijd heel perfectionistisch, vond dat het altijd beter kon en moest. Maar met klei kunnen zelfs mislukkingen heel mooi zijn.”
Al snel schafte Hilma een professionele draaischijf aan. Haar man maakte er wielen en een handvat aan vast, zodat ze hem overal mee naartoe kon nemen. Daarna volgde er ook een oven en zelfs een gasoven, waar Hilma raku kon gaan stoken.
Oud ijzer
Hilma Smits werkt vanuit haar atelier in Tijnje. Ze exposeert op diverse plekken haar keramiekwerk en in de zomermaanden demonstreert ze op markten. SInds 2006 exposeert ze in Galerie Mildam, ‘it Alde Tsjerkje’, en is ze lid van het Kunstkollektief.
Waar ze haar inspiratie vandaan haalt? Hilma: “Uit de dingen die ik tegenkom. Een stuk hout of ijzer, daar zie ik iets in en daar wil ik iets van maken. Vaak word ik ’s ochtends wakker met een idee. Als ik met mijn twee Rottweilers door de natuur loop, gaat mijn fantasie al op hol.” Ze wijst op een beeldje met twee poppetjes, gemaakt van hout, ijzer en klei. “Bij een groothandel vond ik kapotgeknipt oud ijzer. Daar wilde ik graag iets mee doen en zo ontstonden deze poppetjes. Ik heb er meteen al eentje verkocht als cadeautje voor een vijftigjarig huwelijk. Dat is toch geweldig? Ja, ik ben heel blij dat ik mezelf via de kunst mag ontwikkelen.”
Tekst Hannah Zandbergen
Foto’s Hilma Smits / Hannah Zandbergen
