Negentig jaar oude zwemclub HZ&PC “De oorlog is voorbij, maar wíj duiken onder”

Foto: Dennis Stoelwinder

HEERENVEEN - Heerenveen raakte half april 1945 bevrijd. Dat werd in mei gevierd met een feestelijke optocht.

De toeschouwers langs de weg moesten glimlachen toen een aantal mensen voorbijkwam met een spandoek  waarop stond ‘de oorlog is voorbij, maar wij duiken onder’. Het waren leden van de zwemvereniging HZ&PC, de Heerenveense Zwem- en PoloClub, opgericht in 1931. De club bestaat al negentig jaar.

De aanleiding tot oprichting was dat, waar nu de A32 langs het restaurant Hof van de Koning loopt, een zwembad werd gemaakt. Daar was veel strijd over, omdat Heerenveen toen nog over drie gemeenten verspreid lag en dan moest je de ene gemeente mee laten betalen aan een zwembad wat in een andere gemeente lag. Het ging wel door. Het zwembad werd in 1931 gebouwd. Of eigenlijk gegraven. Want er zat echt nog geen betonnen bodem in.

‘De Inktpot’ en het Nannewiid

Het was ook niet het eerste Heerenveense zwembad. Dit nieuwe zwembad moest het oude zwembad aan de Badweg vervangen. Dat werd ‘De Inktpot’ genoemd. Want als je daar zwom zette de veengrond een donker laagje op je huid.

Sinds 1926 was er ook al een zwembad in het Nannewiid. Met kraakhelder water. Heerenveen zwom daar liever in dan in een inktpot. Er ontstond in Oudehaske een zwemvereniging. Een aantal inwoners uit Heerenveen die dat in het leven hadden geroepen, hebben in 1931 HZ&PC opgericht. De zwemvereniging Nannewiid is dus eigenlijk de voorloper van HZ&PC. Die P lijkt verrassend, maar toen werd er ook al waterpolo gespeeld. Al kon HZ&PC soms geen team op de been brengen. En als het team wel compleet was, bleek er ineens geen bal te zijn...  

Toch was het voor die (crisis)tijd best een goede vereniging. Mede dankzij die leraar lichamelijke opvoeding aan de ambachtsschool, K.G. Winkel. En ook omdat de club zich bezig hield met het lesgeven in reddend zwemmen. Veel mensen waren toen de zwemkunst niet machtig. Later werd Jan Schuiveling er badmeester en die gaf die Heerenveense zwemclub ook weer een nieuwe impuls. Hij zou dat vrij lang doen. Daarom ook de vrolijk onderduikende ploeg na de oorlog, die nota bene direct een waterpolowedstrijd speelde tegen Canadese militairen. In Leeuwarden was dat. De Heerenveense jongens waren toen overigens wel bang dat de Canadezen andere regels zouden hebben. Dat bleek mee te vallen, de HZ&PC’ers bleven  niet onder water.

Yme Waterlander

Deze verhalen worden ons allemaal verteld door Yme Waterlander. Die was er weliswaar in de oorlog nog niet bij, maar hij zit al zo’n vijftig jaar in de vereniging HZ&PC. Heeft daar allerhande functies bekleed. Zat tien jaar in het bestuur. Hij moest daar uit, vond hij zelf, omdat hij functies in de KNZB (de nationale zwembond) kreeg. Waterlander is nog adviseur van het bestuur. Dat bestuur is voltallig. Dat was het niet altijd. Rond de eeuwwisseling moesten ze de leden voorstellen: ‘of mee besturen of de vereniging opheffen’. De vereniging bestaat nog steeds.

Terwijl het allemaal nog steeds ingewikkelder wordt. Zo is Waterlander voorzitter van de technische commissie synchroonzwemmen. Hij heeft ook nog tijd voor zijn werk als ambtenaar die zich in gemeente De Fryske Marren bezig houdt met informatie en archivering. Historische belangstelling. Geen wonder dat het jubileumboek ‘75 jaar HZ&PC’ van zijn hand kwam. Zegt, tussen haakjes, dat veel te veel historisch materiaal van sportverenigingen zomaar verdwijnt en eigenlijk verzameld en bewaard zou moeten worden.

Zwembaden

Historie van zwemverenigingen is historie van zwembaden. Het eerste zwembad uit 1931 dat HZ&PC gebruikte werd veertig jaar later ingeruild voor een openluchtbad. Eindelijk kwam er een betonnen vloer. En, niet onbelangrijk, er was gas; dus het bad werd verwarmd. In die tijd werd ook ijsstadion Thialf gebouwd. Er was het idee om naast het ijsstadion een zwembad te bouwen. Dan kun je de warmte die vrijkomt bij het ijs maken in het zwembad gebruiken. Uiteindelijk werd gekozen voor een zwembad op de locatie waar nu het woonpark Ten Woude ligt.

In 1969 werd een instructiebad gebouwd in sporthal De Telle, later in 1980 nog weer uitgebreid met een ‘echt’ 25-meter bad waarin ook polo kon worden gespeeld. Het bad is geschikt voor nationale zwemwedstrijden op de korte baan, synchroonzwemmen en waterpolo. Voor wedstrijdzwemmers is een zwembad met vijftig meter lengte van levensbelang. Vandaar dat het trainingscentrum voor de topsport in Drachten is; niet in Heerenveen. En dat is jammer, omdat juist in Heerenveen vrijwel alle topsportfaciliteiten aanwezig zijn.

Kampioenen

Niettemin bewijst HZ&PC dat het optimaal kan functioneren. Het heeft zo’n vijfhonderd leden. Het beheert elke tak van onder en boven water, het is de grootste verenging in Fryslân. Toen het bad in Oranjewoud werd geopend, ging de zwemclub een mooie periode tegemoet; in 1967 waren er al zo’n vierhonderd leden, en dat breidde zich aanzienlijk uit. In de zestiger jaren kwam oud-waterpolo international Max van Gelder naar Heerenveen en zorgde voor een opbloei van het waterpolo. Rugslagzwemster Coby Buter werd in 1966 de eerste Nederlandse kampioene (zwemmen) van HZ&PC. Vanaf dat jaar is HZ&PC altijd met één of meerder zwemmers aanwezig op een NK. Inge Dekker, éen van de dames van de gouden estafetteploegen van het Nederlandse dameszwemmen, heeft haar jeugdopleiding doorlopen bij HZ&PC. 

Parazwemster Lisette Bruinsma uit Wommels, Olympische zilverwinnares in Tokio, had al goud in Rio, zwemt ook bij HZ&PC. Ze had in Bolsward geen ‘tegenstand’. Nu zwemt ze alweer bij de nationale paraploeg in Amersfoort.  

Ontwikkeling

De zwemsport ontwikkelt zich ontzettend snel. Tekenend voorbeeld is dat in 1969 het koningsnummers, de honderd meter vrije slag voor heren, door een HZ&PC lid werd afgelegd in 1.03,02 en nu ruim dertien seconden sneller. HZ&PC organiseerde al een paar keer het Nederlands kampioenschap voor oudere zwemmers, de Masters. De waterplo’ers draaien goed in de samenwerking die ze met de zwemclub Avéna uit Joure hebben. De nieuwste tak is het synchroonzwemmen. Hoewel de kleinste tak van sport, was HZ&PC al vier keer gastheer van de NK Synchroonzwemmen en miste een duo van HZ&PC een paar jaar geleden op een haar na het brons op een NK.

Sportstad

Het vierde zwembad van HZ&PC is dat van Sportstad. Mooi, maar passen en meten om goede trainingstijden te vinden. Al  traint de zwemwedstrijselectie elke ochtend van half zes tot half acht…

Yme Waterlander; “Voor de toekomst moeten we wellicht meer samen doen met Sportstad. Halfjaarabonnementen, pakketten van twaalf lessen. Het oude verenigingslidmaatschap vergeten. Mogelijkheden die je hebt verkopen.” Want: “De zwemsport is mooi. Pure sport; het is gezond, je hebt geen gedoe en het is een familiesport, wat wil je nog meer?”

HZ&PC gaat dat laten zien. Ze spelen een rol in de theatervoorstelling ‘De Wettertoer’, die op 16 en 17 oktober in het zwembad te zien is. Die voorstelling gaat over dat Heerenveen veel cultuurhistorische objecten heeft afgebroken. Zoals de watertoren. Dat had niet gemoeten, volgens het verhaal van de voorstelling. Dat bewijzen ze door de deelname van leden van het sinds 1931 bestaande HZ&PC.  




Koop lokaal - bij onze vrienden

Agenda Heerenveen

Wees loyaal – aan onze vrienden